kolon riyahî (gazlı kolit)
 

İbn Sînâ der ki:

kolon riyahî (gazlı kolit), bağırsakların—özellikle de kolonun—hapsolmuş gazlarla dolması sonucu ortaya çıkar. Çünkü kolon kalın cidarlıdır ve rüzgârı (gazı) içinde tutar. Gaz hapsolduğunda ise bir yerden başka bir yere geçen şiddetli ağrıya dönüşür. Ona göre gazın temel sebebi, midedeki sindirimin zayıflığı, gaz oluşturan yiyeceklerin fazlalığı, bağırsaklarda soğukluk ve nem, ve balgamın artmasıdır.

İbn Sînâ, kolon riyahî ağrısını gezici (yer değiştiren) bir ağrı olarak tanımlar; bu ağrı gazın baskısı sebebiyle göğse ve sırta kadar çıkabilir ve çoğu zaman gaz çıkışı veya dışkılama sonrası hafifler.

Antâkî, gazların kötü sindirimden, yiyeceklerin fermente olmasından ve yemekten sonra fazla sıvı içilmesinden meydana geldiğini söyler. Gazlı kolitin şişkinlik, mesaneye baskı, aralıklı kabızlık ve bazen çok gazla birlikte ishal yaptığını belirtir.

Râzî, bağırsaklarda soğuk ve nemli balgamın baskınlığının hareketi yavaşlattığını ve gaz birikimine yol açtığını açıklar. Gazlar kolonda toplandığında göğse yükselebilir; bu da nefes darlığı, kaburgaların altında batma ve yalancı çarpıntıya sebep olabilir.

İbn Nefîs, kolon riyahînin sindirim gücünün zayıflığı, bağırsakların soğukluğu ve yiyeceklerin durgunluğu nedeniyle oluştuğunu söyler. Önemli bir işarete dikkat çeker: gaz çıkışı veya dışkılama ile ağrının hafiflemesi—bu, tüm hekimlerin üzerinde ittifak ettiği bir belirtidir.

Galen (Câlînûs), gazları sindirim ısısının zayıflığı ve bağırsaklardaki nem artışı ile ilişkilendirir. Kolonda havanın hapsolmasının bel, göbek ve pelvis ağrısına yol açabileceğini, hatta bazen böbrek veya safra hastalıklarını taklit edebileceğini söyler.

Tüm âlimlere göre kolon riyahînin nedenleri şu başlıklarda toplanır:
Sindirimin zayıflığı
Soğuk ve nemli gıdalar
Yemekten sonra fazla sıvı tüketimi
Yiyeceklerin fermente olması
Balgamın fazlalığı
Mide ve kolonun soğukluğu
Belirtiler:
Sabit olmayan, yer değiştiren ağrı
Şiddetli şişkinlik ve gaz
Gurultu sesleri
Bazen göğüste sıkışma
Gaz çıkışı veya dışkılama sonrası rahatlama
Tedavi, sindirimi güçlendirmeye, mideyi ısıtmaya, nem ve balgamı kurutmaya, bağırsak içi fermentasyonu önlemeye ve gazı söktürmeye dayanır.

Âlimlerin zikrettiği bitkiler şunlardır:
Kimyon, anason, rezene, kekik, zencefil, tarçın, karanfil, karaviya (kerviye), mastika (sakız) ve sedef otu (südab).