idrak, ruhta var olan bir davranışın maddedeki teknik ifadesidir

[Torlak]

İnsan idrak eder. İdrak eden insandır. Onun sinir sistemi yapısında öyle ince bileşimler vardır ki bunlar sürekli olarak idrak şeklinde görünen titreşimler, enerjiler yayınlamaktadır. Ve idrak melekesinin sağlığı ya da bozukluğu işte bu enerjileri yayınlayan sinir sistemindeki o çok ince madde bileşimlerine düalite ilkesi ve değer farklanması mekanizmasıyla dış tesirlerin yaptıkları müdahaleler sonucunda meydana gelen hareketlere bağlıdır. Öyleyse dış görünüşüyle idrak, maddede ortaya çıkar ve maddesel titreşimlerle görünür. Bundan dolayı bir maddedir. Bununla beraber o aynı zamanda bir aynadan yansır gibi ruhun evrene yansımış davranışlarının maddedeki karşılığıdır, ifadesidir. Yani idrakin hareket halindeki durumu maddeye aittir. İfade bakımından durumu da ruha aittir. İşte ruhun evrenüstü durumlarına ait olan bu ifade, böylece madde hareketlerinin olanaklarına tabi olarak evrende tamamıyla maddesel bir realite içinde ancak idrak mekanizmasıyla yorumlanmış ve temsil edilmiştir. Daha kısası idrak, ruhta var olan, niteliği evren sakinlerince bilinmeyen bir davranışın maddedeki teknik ifadesidir. Demek ki bir gün gelecek, ruh kendisine tabi olan varlığı evrende sonsuza kadar terk edip gidecek ve terk edilmiş varlık dağılacak fakat burada dağılacak olan şey sadece bu duyguları, fikirleri ve tanımadığımız ileride gelecek diğer sayısız ifadeleri taşıyan maddelerin bileşimleri, şekilleri ve hareketleri olacaktır. Madde hareketleri içinde görünen bu hallerin ruhtaki -niteliklerini bilmediğimiz- asılları ise ruhla beraber sonsuz oluş ve akışlarına devam edeceklerdir. Aslında ruhun evrenden ayrılmasıyla beraber varlığın da taşıdığı bütün ifadeleri kaybedip hemen tekrar atıl ve amorf haline dönüvermesi bu hakikatin en açık delilini oluşturur.

Bundan dolayı, bir varlıkta gerçekleşen hallerin, aslında ruhlar aleminde varolan, niteliklerini bilmediğimiz çok daha geniş ve kapsamlı durumların ve davranışların ancak maddesel birer simgesi, maddesel birer görünüşü olduklarını böylece ifade etmiş olduk. İşte bundan dolayı biz, varlık denince ruhları hatırlar ve varlığa ilişkin olayların ancak ruhlar alemindeki niteliklerini bilmediğimiz karşılıklarına ait olduklarını anlarız.