Hoca Hutbedeyken namaz kılınır mı?

Şafiiler’e ve Hanbeliler’e göre imam hutbedeyken mescide giren kimsenin tahiyyetü’l-mescit namazını kılması sünnettir. Onlar bu görüşlerini desteklemek için delaleti gayet açık olan Cabir hadisini delil göstermişlerdir. Bu hadiste Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, Müslim’in belirttiğine göre adı Süleyk el-Gatafani olan adama kalkıp iki rekat namaz kılmasını emretmiştir. Bu da hutbe okunurken tahiyyetü’l-mescit namazı kılmanın meşru olduğunun delilidir. Sonra da Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “sizden biri mescide girdiği zaman…” Bu, mescide giren herkesin imam minberde hutbe okurken bile olsa iki rekat tahiyyetü’l-mescit namazı kılması hakkında genel bir emirdir. Fakat bu görüşte olanlar demişlerdir ki, hutbe okunurken tahiyyetü’l-mescit kılan kişi, Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin emrinden dolayı namazını kısa tutup hızlı bir şekilde eda eder.Aralarında Ebu Said el-Hudri radıyallahu anhın da bulunduğu bir grup sahabe bu görüşü benimsemişlerdir. Bir keresinde halife Mervan hutbedeyken camiye giren Ebu Said el-Hudri radıyallahu anh tahiyyetü’l-mescit namazını kılmaya başlayınca halife Mervan’ın korumaları ona engel olmak istemişler, o ise buna aldırmayıp namazını tamamlamış ve şöyle demiştir: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellemin böyle yapmayı emrettiğini duyduktan sonra bu namazı kılmaktan asla vazgeçmem.” Hanefiler’e ve Malikiler’e göre imam hutbedeyken mescide giren kimse oturur ve tahiyyetü’l-mescit namazını kılmaz. Sahabe ve tabiinin çoğunluğunun görüşü bu yöndedir. Hanefiler ve Malikiler bu görüşlerini desteklemek amacıyla Ebu Hureyre’nin rivayet ettiği ve Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin imam hutbedeyken kişinin yanındakine “sus” demesini -ki bu iyiliği emretmektir- yasaklayan hadisini delil göstermişlerdir. Yanındakine “sus” demek yasaklandığına göre, kişinin tahiyyetü’l-mescit kılması da aynı şekilde yasaklanmış demektir. Onlar ayrıca yüce Allah’ın şu kavlini de bu hususta delil göstermişlerdir: “Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki size merhamet edilsin.” (Araf suresi ayet 204) Çünkü hutbelerde her zaman Kur’an okunur. Buna binaen hutbeyi dinlemek vaciptir. Bu durum ise tahiyyetü’l-mescit namazını kılmaya manidir.Malikiler Cabir hadisiyle amel etmemelerine delil olarak Medineliler’in hem selef hem de halef olarak hutbe esnasında nafile kılmayı men etmelerini göstermişlerdir. Hanefiler ve Malikiler Cabir hadisi hakkında birçok cevap vermişlerdir. Onları burada zikredip diğerlerinin karşı cevaplarını vererek konuyu uzatmayacağım.
Müçtehitlerin bu konudaki ihtilaflarının sebebi usulle ilgili bir görüş ayrılığıdır. Hanefiler’e göre Kur’an’ın am olan nassı kati olup ancak başka bir kati delille tahsis edilebilir. Ayrıca Hanefiler’de ve Malikiler’de mürsel hadis hüccettir. İşte bu yüzden onlar racih buldukları Kur’an nassına ve ona uygun düşen hadislere öncelik vermişlerdir.Şafiiler ve Hanbeliler ise Kur’an’ın ahat haberle tahsis edilmesine cevaz verdiklerinden dolayı Cabir hadisine öncelik vermişlerdir.Tahiyyetü’l-mescit namazı dışındaki namazlara gelince, alimlerin ittifak ettiklerine göre iki hutbe arasındaki oturuş esnasında bile olsa hutbe devam ederken namaz kılmak tahrimen mekruhtur.
2- Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin “Kalk ve iki rekat kıl.” emrine göre az bir süreliğine mescitte oturmakla tahiyyetü’l-mescit namazı elden kaçırılmış olmaz. Çünkü adı geçen adam “kalk” sözünden anlaşıldığı üzere mescide girip az da olsa oturmuştur. Bu emir her ne kadar adama yönelik olsa da hüküm umumidir. Çünkü şeriatın hükümleri geneldir, herkesi ilgilendirir.
3- Hatibin hutbe konusunun dışına çıkıp o anda ortaya çıkan şeriatla ilgili bir husus hakkında konuşması; iyiliği emretmesi ve insanların maslahatına olan hususları göstermesi caizdir. Buhari hazretleri de şu sözüyle buna işaret etmiştir: “İmam hutbedeyken bir adam gördüğünde ona hafif olarak iki rekat namaz kılmasını emreder.”

(Kaynak: BULÛĞU’L-MERAM ŞERHİ -2-MüellifProf. Dr. Nureddin ITRDımeşk Üniversitesi Şeriat FakültesiKur’an ve Hadis İlimleri Kürsüsü BaşkanıTercüme HeyetiDr. Ahmet EfeFatih Mehmet AlbayrakAhmet Hamdi Yıldırım)

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...