Define aramak, çıkarmak günah mıdır?
 

Define çıkarmak günahmıdır

Kendiliginden bulunanlar hariç, caiz değildir. Çünkü baska canlılara zarar verebilirsin, onlarda sana zarer verebilir. Birde sana ait olmayan birseyi almak ne kadar doğrudur. İnsanlar kendi paralarını saklamışlar, aile bireylerine miras bırakmışlar. Yahut inançları gereği yanlarina gömdürmüsler. Kazara bulunan definenin de usulune uygun dağıtılması gerekir.
Alıntı

Hanefi fakihleri, rikaz adını verdikleri yeraltındaki bir kısım değerli malları maden ve define (kenz) olmak üzere ikiye ayırmışlardır. Bunlardan madenler konumuzun dışında kalmaktadır.

Rikazın ikinci türü olan defîne (kenz) ise şöyle tarif edilmiştir: İnsanlar tarafından yeraltına gizlenen yahut da zelzele, sel gibi bir olay sonunda yer altında gömülü kalan altın, gümüş, kıymetli taşlar vb. mallardır.

Fakihler defineyi İslam'dan önceki (el-kenzü'l-cahilî) ve sonraki (el-kenzü'l-İslâmî) olmak üzere ikiye ayırmışlardır.

Define muhteviyatında bir ayet, bir hadis, İslam'dan sonrasına ait bir tarih gibi işaret bulunursa, ikinci neviden bir define ile karşılaşmış oluruz. Bunun hükmü, bulunmak ve keşfedilmekle iktisap olunmamasıdır (yani bulanın olmaz). Daha önce bir Müslümanın malı olduğu anlaşıldığından define yine onun malı olarak kalır ve üzerinde lukata (buluntu eşya) hükümleri geçerli olur.

Malikilere göre definenin sahibi bulunama*yınca bakılır; eğer Müslümanların savaşla fethettikleri bir yerden çıkmış ise beytülmale aittir, aksi halde bulanın mülkiyetine intikal eder.

Definede put, heykel, bir kral ismi gibi işaret bulunduğu için yahut başka bir yoldan İslam öncesine ait olduğuna hükmedilirse, birinci (cahiliye kenzi) neviden bir define söz konusu demektir.

Bu tür defînenin beşte birinin beytülmale ait oldu*ğunda ittifak vardır. Geri kalan beşte dördün kime ait olacağı konusu ise içtihat sahasında ihtilaflıdır. Bazı müçtehitler, bu çeşit define ister mülk arazide bulunsun ister sahipsiz arazide bulunsun, bulana aittir derken, bazıları ara*zinin vasfına göre iktisabı ayırmışlardır. Define sahipli bir arazide bulunmuş ise ne bulana ne de halihazırdaki sahibine aittir. Bu definenin maliki fetihten sonra o toprağa ilk sahip olan kimse ve onun varisleridir. Bunlar bulunmadığı takdirde ise define beytülmale ait olacaktır. Sahipsiz arazide bulunması hâlinde ise defineyi bulan onu iktisap etmiş olacaktır.

Alınti

Rikaz hadisinin tamamı şöyledir: «Hayvanın yaptığı zarar,
hederdir. Kuyunun getirdiği zarar hederdir; madenin
getirdiği zarar hederdir; definede beşte bir vardır.» Bu hadisi altı hadis imamı rivayet etmişlerdir.
Kenz'de, «Madenden 1/5 alınır. Velev ki birinin mülkünde veya hanesinde bulunsun. Çünkü maden yerin cüzlerinden değildir» denilmiştir. Madeni hanesinde veya dükkanında bulursa, hiçbir şey vermek lazım gelmemesi, İmam-ı Azam'a göredir. İmameyn bunamuhaliftirler. Mülteka. Asl'ın rivayetine göre, kendi arazisinde bulursa, yine bir şey alınmaz. Gayetü'l-Beyandaşöyle denilmektedir: «Sahipli yer hakkında İmam-ı Azam'dan iki rivayet vardır. Aslın rivayetine göre yerle hane arasında fark yoktur. Her ikisinde bulunan madenden bir şey alınmaz. Çünkü yer o kimseye, bütün cüzleriyle intikal etmiştir. Maden de yerin toprağından sayılır. Binaenaleyh o yere malik olunca madeninden 1/5 almak vacip olmaz. Nasıl ki, ganimeti hükümdar birisine satarsa, diğer insanların
oganimet üzerindeki hakkı sakıt olur. Zira alan kimse o
ganimete bedelle malik olmuştur. Cessas da böyle demiştir. Hasılı, İmam-ı Azam 1/5 vacip olması için madenle define
arasında fark gördüğü gibi; ova ile hane ve mübah yerle
sahipli yer aralarında da fark görmüştür. İmameyn ise 1/5
vacip olmak için bunların aralarında fark gözetmemişlerdir.
(Kaynak: İBN-İ ABİDİN Cilt 9 REDDÜL MUHTAR ALE'D DÜRRİ'L MUHTÂR İbn-i Abidin el Hüseyni ed Dımaşki Çeviren Ahmed DAVUDOĞLU Şamil yayınevi İstanbul 1983)