İzzet ve zillet...
 

İnsan esmâü’l-hüsnâ ile izzet buluyorsa, aynı insan nasıl aynı anda en zelil varlık olabiliyor? İzzet ile zilletin aynı hakikatte toplanması, insanın hakikatini mi açar, yoksa en büyük imtihanını mı?

Ruh Hakk’a yöneldikçe insan yücelir, nefis kendine yöneldikçe insan eksilir.
İnsan, hangi yöne yüzünü dönerse kaderini de orada bulur.

İnsan esmâü’l-hüsnâ ile izzet bulur; çünkü o, ilâhî isimlerin mazharıdır. Fakat aynı insan kulluğu, fakrı ve mümkin oluşu itibariyle zelildir; çünkü zatında kaim değildir, her nefeste Hakk’a muhtaçtır. Bu sebeple izzet ile zillet insanda çelişki olarak değil, iki ayrı nisbet olarak toplanır. Hakk’a bakan yüzüyle azizdir; nefsine, toprağına ve ihtiyaçlarına bakan yüzüyle zelildir.

Meselenin inceliği şuradadır: İnsan kendindeki izzeti kendinden sanırsa Firavunlaşır; zilleti Hakk’a nisbet ederek anlarsa kul olur. Yani izzet onun hakikati içinde vardır ama mülkü değildir; tecellidir, zatı değildir. Zillet de onun hakikatinde vardır ama hakaret olsun diye değil; ubûdiyeti öğrensin diyedir. Demek ki insanı insan yapan şey, sadece izzeti değil; izzeti taşıyacak kadar zelil, zelilliği idrak edecek kadar şerefli yaratılmış olmasıdır.

Bu yüzden İzzet ile zilletin aynı hakikatte toplanması, insanın hem sırrını açar hem de imtihanını gösterir. Sırrını açar; çünkü insan ne sırf melektir ne sırf topraktır. İmtihanını gösterir; çünkü hangi yüze meylederse onun hükmü onda galip olur. Esmâ ile izzet bulup kullukla zelil olan insan, bu iki kutbu doğru birleştirirse kâmil olur; izzeti nefsine, zilleti halka dağıtırsa düşer. Kısacası, insanın azameti de buradadır, tehlikesi de.

izzet eşrefi salihin den
zillet esfeli safilin dendir

yaratılışta. cenabı hakk hz. insanın çamurununa kendinden üfleyerek halife yapmış buda insana eşrefi salihin sıfatını yüklemiş

eşrefi salihin olan insan nefsinin ağır basmasıyla şeytana yoldaş olmuş, bu durum
onu esfeli safiln seviyesizliğine indirmiştir...

Üstadım çok yerinde buyurdunuz: İnsan zillete yaratılmamıştır; fakat zillete düşebilir. İzzet onun fıtratındaki ilâhî emanet ve hilafet kabiliyetindendir. Zillet ise aslî cevherinden değil, o cevherin nefsânî perdeler altında kalmasındandır. Bu sebeple insanın yükselişi de düşüşü de kendi içinde taşınan iki istidat üzerinden gerçekleşir. Ruh ağır basarsa izzet zuhûr eder; nefis ağır basarsa esfelîleşme başlar.