Başlangıç ve kemâl....
 

İbnü’l Arabî’nin işârî yorumunda “Bismi”deki mîm Hazreti Âdem aleyhisselâma, “Rahîm”deki mîm Hazreti Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve selleme işaret ediyorsa; o halde başlangıçtaki insan ile kemâldeki insan arasında nasıl bir sır vardır? Hazreti Âdem aleyhisselâm esmânın mazharı, Hz. Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem rahmetin mazharı ise, insanın yolculuğu isimden rahmete doğru bir seyr midir?

“Bismi”deki mîm Âdem’e, “Rahîm”deki mîm Hz. Muhammed’e işaret ediyorsa, aradaki sır iki ayrı insan değil, insan hakikatinin iki mertebesidir. Âdem başlangıçtır; çünkü ona esmâ öğretilmiş, cismanî âlemin ondan uzanıp yayılmasıyla insan türünün zahirdeki başlangıcı onda görünmüştür. Hz. Muhammed ise kemâldir; çünkü “Rahîm”deki mîm onun rahmet mazharı oluşuna, ruhlar âleminin ondan istimdadına ve rahmetin onda tamam oluşuna işaret eder. İbn Arabî’nin metninde bu açıkça böyle kuruluyor: “bismi”deki mîm Âdem’e, “Rahîm”deki mîm Hz. Muhammed’e nisbet edilir; biri cismanî başlangıcı, diğeri ruhânî kemâli gösterir.

Bu yüzden ben derim ki: Âdem esmânın mazharıdır, Muhammed rahmetin mazharıdır; ama rahmet esmâdan ayrı bir şey değildir, esmânın kemâle ermiş tecellisidir. Yani insanın yolculuğu isimden rahmete doğrudur; fakat bu, bir şeyi bırakıp başka bir şeye geçmek değildir. Daha doğrusu, insan önce esmâ ile varlık sahasına çıkar, sonra o esmânın hakikatini rahmette kemale erdirir. Âdem’de “bilme”, Hz. Muhammed’de “tamamlama”; Âdem’de “başlatma”, Hz. Muhammed’de “kuşatma” sırrı görünür. Biri hilafetin kapısını açar, diğeri hilafetin gayesini gösterir.

İşin en derin yeri ise İnsan, Âdemî tarafıyla esmâyı taşır; Muhammedî tarafıyla o esmânın rahmete dönüşmesini gerçekleştirir. Sırf isim bilmek yetmez; isim rahmete dönüşmedikçe kemâl olmaz. Bu sebeple yolculuk sadece marifet yolculuğu değil, marifetin merhamete inkılâp etme yolculuğudur. Âdem’de “öğretilen”, Hz. Muhammed’de “yaşatılan” şey olur. Biri insana hakikatin anahtarını verir, diğeri o hakikatin niçin verildiğini gösterir.

Bizimle o iki makam arasında beşeriyet yönünden bağ vardır; fakat ruhânî mertebe bakımından Hz. Muhammed’in yeri ayrıdır. Yani başlangıçtaki insan ile kemâldeki insan arasında kopukluk değil, nesep ve nûr devamlılığı vardır.