Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı'nın Nazım Şekilleri

[Och]

1. İlahi: Dini-tasavvufi Türk şiirinin nazım şeklidir. Allah'ı övmek ve Allah'a yalvarmak için yazılan şiirlerdir. Özel bir ezgiyle söylenen ilahiler, hece ölçüsünün 7'li, 8'li ve 11'li kalıbıyla söylenir. Dörtlüklerden oluşan ilahi nazım türünde son dörtlükte şairin mahlası geçer. Edebiyatımızda bu türün öncülüğünü Yunus Emre yapmıştır.

2. Nefes: Alevi-Bektaşi ilkelerinin ve tarikat kurallarının dile getirildiği tasavvuftaki vahdeti vücut düşüncesinin işlendiği Bektaşi şairlerinin söyledikleri şiirlerdir. Nazım birimi dörtlük olan nefesler hece ölçüsüyle yazılır. Pir Sultan Abdal, bu türün en güzel örneklerini vermiştir.

3. Nutuk: Mürşit ve pirlerin tarikata yeni giren dervişlere tarikat adab ve usullerini öğretmek amacıyla söyledikleri şiirlerdir. Genellikle Bektaşilerde söylenen bir türdür. Kaygusuz Abdal, bu türle anılan kişi olarak ön plana çıkar.

4. Devriye: İlahi türüyle benzerlik gösteren insanın varoluşunu anlatan şiirlere verilen isimdir.

5. Şathiye: Şiirlerde dinle ilgili konuların alaylı bir tavırla dile getirilmesidir. Daha çok Bektaşi şairlerinde görülür. Şathiyeler ilk bakışta dine aykırı görünse de gerçekte ise şathiyelerde derin bir anlamın olduğu ortaya çıkar. Kaygusuz Abdal, şathiye türünün önemli şairlerindedir

6. Deme: Alevilerin dini törenlerde saz eşliğinde söyledikleri tasavvufa uygun şiirlerdir.

Tekke (Tasavvuf) Edebiyatında Mensur Eserler

1. Fütüvvetname: Allah'a itaat etmenin önemi, ahlakın güzelliği ve üstünlüklerinin anlatıldığı düzyazı türüdür.

2. Gazavetname: Türk edebiyatında savaşları konu alan yapıtlara verilen isimdir. Gazavetnamelerde dine düşman olan kişilerin üzerine yapılar seferler ve bu seferlerde gösterilen kahramanlıklar konu edinilir.

3. Menakıbname: Din büyükleri, kahramanlar, tarikat ulularının gösterdikleri kerametlerin anlatıldığı bir türdür. Olağanüstülük bu türün en önemli özelliği olarak ön plana çıkar.

4. Battalname: Battal Gazi'nin destanlaşmış hayatının anlatıldığı dini-tasavvufi halk edebiyatının mensur türlerindendir.


Netten