Raziye makamının daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim.

Bir gün veli olan bir zata;
-Raziye makamı ne demektir, diye sormuşlar.
Bunun üzerine o zat;
-Ben raziye makamında olmadığımı biliyorum; ama raziye makamının kokusunu rüzgârın getirdiği koku kadar almışım. Bunun etkisiyle öyle bir halim var ki Kıyamet günü Allah bütün insanları hesaba çekip hepsini cennete gönderse sadece beni cehenneme gönderse buna rağmen gönlümde en ufak bir kıpırdama olmaz, gönlümde hiçbir şekilde itiraz hâsıl olmaz ve “rabbim niye böyle yaptı” demem. Allah’tan böylesine razıyım, der.
Allah değil dünyayla ilgili bir muamelede, ona ebedi hayatla ilgili böyle bir muamelede bulunsa yine de Allah’tan razı olduğu için itiraz etmez. Bunu söyleyen zat, raziye makamında da değildir, sadece o makamdan rüzgârın getirdiği koku kadar koku almıştır. Hal böyleyken acaba raziyede ve sonraki mertebelerde olan birinin hali nasıldır, buna göre hesap etmek lazım.

Her bir nefis mertebesinin bir başlangıcı bir de sonu vardır. Kul bir nefis mertebesinin sonuna geldiğinde artık öteki mertebeye geçer.
Raziyeden sonraki nefis mertebesi merziyedir. Kulun, Allah’tan razı olma hali onda kemale erince kul bu defa merziye makamına geçer. Merziye; razı olunan demektir. Allah bu makamda kulundan razı olur. Tabi, Allah’ın, kulundan razı olmasından önce kulun, bütünüyle Allah’tan razı olması gerekir ki Allah’ın rızasını hak etmiş olsun; çünkü insan, Allah’tan ne kadar razıysa Allah da ondan o kadar razı olur. Bu mertebenin de bir sonu vardır.

Kul vuslat yolculuğunda sona geldiğinde artık kâmile (safiye) mertebesine gelir; yani merziyeden sonra gelen nefis mertebesi, nefs-i kâmile diğer bir adıyla safiye mertebesidir. Bu makam nefsin son halidir. Nefis bu makamda bütünüyle yok olup yeni bir yaratılışla yaratılır ve Allah’ın kendisine nefhettiği saf ruh olur ve o saf nurdur. Dolayısıyla onda vehimden, zandan, benlikten, varlıktan eser olmaz; çünkü o, bütün varlığını Allah’a satmış, neyi varsa Allah’a teslim etmiştir. Yalnız unutmamak lazım ki bu nefis mertebesindeki biri yine herkes gibi bir beşerdir; ama manevi olarak saf ruh, Allah’ın saf nuru olmuştur ve bulunduğu her yere Allah’ın nurunu saçar.