Ledünnî ilim teorisine ulemanın yaklaşımına gelince, bu teoriyi bahis konusu
yapan âlimlerden biri Gazzâlî’dir. Fahreddin er-Râzî’nin deyişiyle “ledünnî ilmin
ispatı hususunda” bir risale yazmış23 olan Gazzâlî bu risalesinde ledünnî ilim ve
ilham hakkında oldukça açıklayıcı olan şu görüşleri dile getirmektedir:
Bil ki insani ilim/bilgi iki yoldan elde edilir: İnsani öğrenim ve rabbani öğrenim. (...) İkinci yol rabbani talim olup iki yönlüdür. Birisi vahyetmektir. (...) Rabbani talimin ikinci
yönü ilhamdır. İlham, külli nefsin cüzi insani nefsi, bu ikincisinin sıfatlarının kudreti ve
buna yeterliliği, istidadının gücü nispetinde uyarmasıdır (tenbih). İlham vahiy eseridir;
nitekim vahiy gaybi durumun açıkça, ilham ise örtülü bir biçimde ortaya konulmasıdır.
Vahiyden hâsıl olan ilme nebevi bilgi, ilhamdan hâsıl olana ise ledünnî ilim denir. Ledünnî ilim, elde edilmesi bakımından nefis ile Bârî (c.c.) arasında hiçbir vasıtanın olmadığı
ilimdir. Bu ilim saf, temiz ve diğer şeylerden uzak, ince kalplere gayb kandilinden gelen
ışık gibidir.24 (...) Vahiy enbiyanın süsü, ilham evliyanın ziynetidir. (...) Ledünnî ilim ise
hem nübüvvet hem velayet ehlince elde edilebilir. Nitekim Allah Teâlâ’nın haber verdiği
üzere Hz. Hızır için bu durum gerçekleşmiştir: “Biz ona katımızdan (ledünnâ) bir ilim
öğrettik.” (...) Hikmetin hakikati ledünnî ilim sayesinde elde edilebilir. Bu mertebeye
ulaşamayan insan hakîm olamaz.
Gazzâlî bu cümleyi takip eden açıklamalarının sonunda “Külli aklın feyezanından (ifâza) vahiy, külli
nefsin aydınlatmasından (işrâk) da ilham doğar” der.
Mehmet Gel, XVIII. Yüzyıl Osmanlı’sında Tasavvufî Bilgiyi Tartışmak: Saçaklızâde ile Alemî Arasındaki
Ledünnî İlim ve İlham Tartışmasına Dair Bir İnceleme
tahsil etmekten ve öğrenimin zahmet ve yorgunluğundan müstağni kalırlar. Az teallüm
eder, çok bilirler; az yorulur, çok istirahat ederler. (...) İlham kapısı ise kapanmamış, külli nefsin nuru kesilmemiştir. (...) Allah vahiy kapısını kapatmış olmakla beraber rahmeti
sebebiyle ilham kapısını açmış, bu konudaki işleri kolaylaştırmış ve mertebelere ayırmıştır. (...) Bil ki ledünnî ilim –ki ilham nurunun akışıdır– tesviyeden sonra gerçekleşir.
__________________
Unutmayasın.Elindeki Sırrı Saklayamayana.
Yeni Sır Vermez.Sırların Sahibi.
Şeyh-ül Ekber Muyhiddin İbn’ül Arabi KS
|