Abdullah b. Kays (yani Ebu Musa el-Eş’ari) (r.a.) dediğine göre Resulullah (s.a.v) şöyle buyurmaktadır:“İki cennet vardır ki kapları ve içindeki diğer eşyaları gümüştendir. Diğer iki cennet daha vardır ki kapları ve içindeki diğer eşyaları altındandır. Adn Cenneti’ndeki topluluk ile bunların Rablerine bakmalarının arasında, Allah‘ın yüzündeki büyüklük ridasından başka bir şey bulunmayacaktır’’ (Buhari, Tefsiru Sure-i Rahman 1, 2, Bed’u’l-Halk 8, Tevhid 24; Müslim, İman 296 (180))
Rahman suresi 46. Ayeti Bursevi hazretleri şöyle tefsir eder: “İki cennet vardır.” Biri Allah’tan korkan insan için, diğeri de Allah’tan korkan cinler içindir. Şübhesiz ki, hitap her iki topluluk için olmakla beraber, mana iki topluluktan Allah’tan korkan, isyan ve inkardan sakınan içindir. Yahut, her bir kimse için imanından dolayı bir cennet, ameli için de diğer bir cennet, ya da ibadet ve taat için bir cennet, günah ve isyanı terk ettiği için diğer bir cennet vardır. Yahut, işlediği sevap karşılığı bir cennet, diğer cennet de Allah’ın fazl u kereminden ikram olarak verdiği cennettir. Cismani ve ruhani cennet olduğu da söylenmiştir.Muvazzah’da şöyle gelmiştir: “onlara cennette iki bahçe verir. Bunlardan birisinin uzunluk ve genişliği yüz yıllık yoldur. Her bahçenin ortasında güzel saraylar, gönül çelici huriler vardır.”Kuşeyri demiştir ki; biri peşin cennettir. O da Allah’a yapılan münacatın tadı, mü*şa*he*de hakikatlerinden ve kalplere gelen varidatın doğruluğundan zevk almaktır. Diğeri de te’cil edilmiş cennettir. O da ahirette verilmek üzere vaad edilen cennettir.Bahru’l-ulum adlı eserde denilmiştir ki; Cennetin biri Allah’a isyan etmekten korkan insanlar, diğeri de isyandan korkan cinler içindir. Çünkü hitab her iki toplumadır. Ancak bu görüşe karşı itiraz vardır. Çünkü Peygamber Efendimiz (s.a.): “Cinlerin iman edenlerine sevap, isyan edenlerine de ikab vardır” buyurmuştur. Muhammed ümmetiyle birlikte cennet ehli değillerdir. Onlar, içinde ağaçların ve meyvelerin bittiği, ortasından nehirlerin aktığı cennetin duvarı durumundaki araf üzerindedirler.Fakir (Bursevi) der ki: Ahkaf suresinin sonunda mezhebin görüşü şöyledir; cin taifesi, sevap ve azab bakımından ademoğlu hükmündedir. Her ne kadar sevabı ne şekilde aldıklarını bilmiyorsak da cinler de insanlar gibi mükelleftirler.
Aynı şekilde Rahman suresi 62. Ayetin tefsiri: Allah’tan gereği gibi sakınanlar ve has kulları için vaad edilen bu iki cennetin altında, diğer iki cennet de onların ötelerinde olan; amel defterleri sağ eline verilenler içindir. Allah’tan korkanlar iki kısımdır; mukarrebun ve ashab-ı yemin ki bunlar mukarreblere göre amel ve ilim üstünlüğü bakımından bir mertebe geride bulunurlar. Böyle olunca “dun” kelimesi, “başka” anlamına değil, yer ve makam bakımından “daha yakın” anlamınadır. Bunun için önceki iki cennet, diğer iki cennetten üstündür. Mukarreblerin, ebrardan üstün oldukları gibi.Denildi ki; “dun” kelimesi “aşağı” anlamında değil, “yakınlık” anlamındadır. Yani, “bu iki cennetten Arş’a daha yakın ve ikisinden daha yüksek iki cennet daha vardır” anlamındadır. Bazı müfessirler “gayrı,” “başka” anlamında da almışlardır.Keşfü’l-esrar sahibi, önceki iki cennetin dışında diğer iki cennet daha vardır. Bunlardan iki cennetin tabakları ve içindekiler gümüştendir. İki cennetin de tabakları ve içindekiler altındandır. Cennet ehlinden olan her kadın ve erkek için de biri amellerinin mükafatı, diğeri de kafirlerden kendilerine kalan cennet olmak üzere ikişer cennet vardır.Kaşifi demiştir ki; zikredilen bu iki cennetten başka iki cennet daha vardır. Denilmiştir ki birinci cennet altındandır ve önde olanlar/sabikun içindir. Bu iki cennet ise gümüştendir ve ashab-ı yemin içindir. Denildi ki, daha iyi faydalanmaları ve cennetten cennete gidip gezinirken sevinçleri katlanarak artması için dört yönde olmak üzere onların her biri için dörder cennet vardır.Dun kelimesi; üzerlerinde, ikisinin sıfatları üzerinde, o ikisinin önünde, ikisinden önce gibi anlamlara da gelir.“Dun”un “derece itibariyle aşağı anlamında” olduğunu Şeyh Necmüddin’in Te’vilat’ındaki sözü güçlendirmektedir: Orada faziletlerin iki cennetine işaret edilmektedir; onlar sıhhatli ameller işler, doğru söz söylerler, değerli dereceleri gözler, yüksek makam ve mertebeleri isterler. Yani onlara zikredilen iki cennetten başka iki cennet daha vardır. Onlar insanlıklarından fani, O’nun lahutiyetiyle bakidirler.

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...