İbnü'l-Arabî’ye göre Zülkarneyn ismi onun varlıktaki çift yönlü ve kuşatıcı gücünü simgeler:

​Zahir ve Batın Dengesi: Zülkarneyn, hem maddi dünyaya (zahir) hükmeden adil bir hükümdar hem de manevi alemin (batın) sırlarına vakıf bir velidir.

​Doğu ve Batı (Doğuş ve Batış): Kur'an'da onun güneşin doğduğu ve battığı yere seyahat ettiği anlatılır. İbnü'l-Arabî bunu ruhsal yolculuk olarak yorumlar. Batı, nefsin karanlığını ve maddi alemi; Doğu ise ruhun aydınlanmasını ve ilahi nurların doğuşunu simgeler. Zülkarneyn her iki aleme de hükmedebilen kamil bir kimsedir.

Kur'an-ı Kerim'de Zülkarneyn için "Biz ona yeryüzünde geniş imkanlar verdik ve ona ulaşmak istediği her şeyi elde etmesinin bir yolunu (sebebini) öğrettik" (Kehf, 84) buyrulur.
​İbnü'l-Arabî bu ayeti, Allah'ın Zülkarneyn’e "kevni tasarruf" yetkisi vermesi olarak açıklar. Yani o, eşyanın hakikatine ve tabiat kanunlarının arkasındaki ilahi sebeplere vakıftır. Bir şeye yöneldiğinde, Allah'ın sünnetine (evrenin yasalarına/sünnetullaha) uygun olarak o işi nasıl neticelendireceğini çok iyi bilir. Bu, hikmet ve ilimle donatılmış adil bir yönetim gücüdür.

Ozetle:
İbnü'l-Arabî'ye göre Hazreti Zülkarneyn, makro kozmosta (evrende) ilahi adaleti ve nizamı sağlayan, mikro kozmosta (insanda) ise akıl ve ruh dengesini kurarak nefsani arzuları kontrol altına alan "İnsan-ı Kamil" modelinin en somut örneklerinden biridir.

Ilgili kaynaklar:

El-Fütûhâtü'l-Mekkiyye
İlgili Bölümler: Eserin Kur'an kıssalarını ve ayetlerin batıni manalarını ele aldığı tefsir bölümlerinde, özellikle Kehf Suresi ayetlerinin (83-99) şerhinde Zülkarneyn kıssası geniş yer tutar. Zülkarneyn’in "Doğu ve Batı" yolculukları, buradaki nefs mertebeleri, ruhun süluku, manevi yolculuğu ve "sebep" kavramı en detaylı haliyle bu eserde incelenir.