“Her şeyi—gizli-açık, büyük-küçük—kusursuz gören, gözlerden gizlenmeyen tek varlık.”
1. Kavramsal Analiz
a-)Kök: b-ṣ-r (بصر) “görmek, ayırt etmek, kavramak.”
b-)İlahî Boyut: Allah’ın görmesi zamansız-mekânsızdır; göz, ışık, açı gerektirmez. Bir şeyi görmek O’nu diğerinden alıkoymaz, karanlık / mesafe perdeleri işlemez.
2.Kur’ân’dan Referanslar
a-)Şûrâ 42 : 11 “O’na benzer hiçbir şey yoktur; O, işitendir, görendir.”
b-)Hucurât 49 : 18 “Göklerin ve yerin gaybını Allah bilir; Allah yaptıklarınızı görendir.”
3-)Sûfî Bakışı
“Yâ Basîr, ebṣirnî – O Görendir, beni de görücü kıl!” (Hayât-ı Kudsî, 223)
a-)Murâkabe-i Basar: Derviş nefes verişte kalbin ortasında bir “ışık noktası” düşler; her “Yâ Basîr”de nokta büyüyüp karanlığı aydınlatır.
b-)İbn Kayyim’in Teşbihi: “Karalık gecede kara taş üzerindeki kara karıncayı görür” benzetmesi, Basîr’in kuşatıcılığını tasvir eder.
4-)Dua Örneği
Yâ Basîr! Gözlerden saklı kalan sırlarımı Sen görüyorsun. Kalbimdeki karanlığı nûrunla aydınlat, bana doğruyu görme ve seçme basîreti lütfet; gördüğün hâlimi razı olduğun hâle çevir. Âmin.”