“Iman Agacina dair “
Sakın kendi kendine şöyle söylenme:
'Ey eli darda kalmış, dünyanın ve ehlinin kendisinden kaçtığı kimse; ey dünya meliklerinin ve onun erbabının arasında adı sanı okunmayan; ey aç ve susuz, ciğeri yanık, cesedi üryan; ey yeryüzünün, mes-cit-harabe her köşesinden kovulmuş; ey her kapıdan çevrilmiş, her murâddan alı-konmuş; ve ey her niyet ve isteğinden dolayı darıltılmış ve kırılmış olan!'

'Allah Teâlâ beni fakir kıldı, beni katmayıp ayırdı, dünyayı benden uzaklaştırdı, bana buğz etti, beni aldattı ve terk etti, bana ihanet etti. Dünyadan yetecek vermedi. Beni dara düşürdü. Halîfenin nezdinde ve kardeşlerimin arasında yükseltmedi. Benim dışımdakilere, gece ve gündüz istedikleri gibi hareket etmelerini sağlayan nimetlerini bol bol akıttı. Onları bana ve ehlime üstün kıldı. Hepimiz müslüman ve mü'miniz. Hepimizin babası Âdem, anası Havvâ - aley-himesselâm-dır,' deme!

Hâline gelince; Allah'tır sana bunu yapan. Çünkü senin tînetin saftır. Sabır, rızâ, yakın, muvafakat ve ilim tedârik etmek sûretiyle rahmetini sana cömertçe sunmuştur. Tevhîd ve îmân nûrları sende birikmiştir. İşte îmân ağacı budur. Onun kökü ve tohumlan muhkem ve sâbittir. Meyvası ve yaprağı bol, dalı taze ve gölge vericidir. O her gün neşv ü nemâ bulmadadır. Büyümesi ve yetişkin hâle gelmesi için gübreye ihtiyacı yoktur.
Allah Azze ve Celle, senin yolundan bunlan kaldırdı. Sana âhirette bekâ yurdunu verdi ve bahşını sana orada yaptı. O'nun sana ihsânı ukbâda; "hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir beşer kalbinin hatınna getiremediği o şeyden..."dir. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
"Yaptıklanndan dolayı mükâfat olarak, onlan şimdiye dek gizli kalan hangi mutluluklann beklediğini kimse bilemez" (Secde; 17).
Onlann dünyada yaptıklan; emirleri edâ etmek, nehiyleri sabırla terk etmek, kaderine teslîm olmak sûretiyle mukadder olanı O'na havâle etmek ve bütün işlerde O'nunla muvafakat etmektir.
Allah Azze ve Celle'nin; dünyadayken işlerini görüp bağışta bulunduğu diğerine gelince! O, onun üzerinde olan bağış ve ihsânını böylece tamamladı. Çünkü onun îmânının mahalli çorak bir yerdir. Âdeta içinde su bulunmayan bir çöldür. Orada ne ağaç, ne ekin, ne de başka bir mahsûl yetişir. Bu yüzden O, onun üzerine her çeşit yağmurdan yağdırdı. Orada

ağaç ve nebât yetiştirmek için bunun dışında olanı da akıttı. Bu akıttığı, dünyâ ve onun çerçöpüdür. Bunu oradaki îmân ağacından ve amel kökünden yetişecek olanı muhafaza etmek için yapü. Şâyet ondan bu nîmetleri keserse; ağaç ve nebâtı kurur, mahsûlü kesilir ve evi harâb olur. Rahmân ise onun îmânnı ister. İşte bu, verimi zayıf olan zenginin ağacıdır.
Ey fakır, O, senin imân ağacının dopdolu olduğu o şeyden ona bağışladı. O ağacın kuvvet ve bekası, senin de onda görmüş olduğun dünyadaki türlü nîmet-lerle sağlanmıştır. Bu bağış ondan kesilirse, o zayıf ağaç kurur. Sonunda o ; ya kâfir veya inkarcı olur, ya da münâfik veya mürtedlere kanşır. Fakat Allah Azze ve Celle bu zengin kimseye; sabır, nzâ, yakîn, tevfîk, ilim ve türlü maârif askerleri gönderirse; o zaman müstesnâ. Bu defa o, îmânını bunlarla kuvvetlendirir, böylelikle nîmet ve zenginliğin kesilmesi ona tesir etmez. Allah hidâyet ve başarı verendir.