Dört çeşit insan vardır:

Birincisi;
Lisânı ve kalbi olmayan insandır. İsyankâr, gâfıl ve câhildir o. Hayrı istemez. Hakk Teâlâ da onu kayırmaz. O ve onun benzerleri aşağılık, değersiz varlıklardır. Rabb'ül Âlemin üzerlerine rahmet indirir ve kalplerini îmâna eriştirir de âzâları ancak O'na tâat için harekete geçer.
Sen ne onlardan ol, ne onlar için tasalan, ne de onlarla bulun! Azâb ve gazâb ehli, ateşin sâkinleridirler. Onlardan Rahmân'a sığınınz. Fakat sen şâyet, O Azız ve Celîl'in; hayrını bildiren, dininin aracısı ve davetçisi olan âlimlerinden biri isen dilediğince var git! Onları Rabb'e itaate davet et; O'na isyandan sakındır. İşte o zaman Allah katında allâme olarak yazdırsın. Sana peygamberlerin ve nebilerin sevâbı verilir. Resûlullah -sallâllahu aleyhi vesellem- mü'minlerin emîri Ali İbn-i Tâlib -radıyallâhu anh- hakkında buyurdu:
"Allah'ın, bir kuluna senin vâsıtanla hidâyet etmesi; senin için, güneşin üzerine doğduğu her şeyden daha hayırlıdır."

İkincisi;

Lisânı olup kalbi olmayan insandır. Hikmetle konuşur, ama o konuştuğuyla amel etmez. İnsanlan Allah Teâlâ'ya çağınr, fakat kendisi O'ndan kaçar. Başkasının ayıbını çirkin görür, ama kendisi ayıplarına devam eder. İnsanlar için kulluğunu izhâr eder. Yalnız kaldığında ise kurt elbisesine bürünmüş gibidir; Rab-bi Teâlâ'ya isyanların en büyüğü ile mübâreze eder. Nebî Aleyhisselâm, şu kav-liyle onlardan sakındınr:
"Ümmetim hakkında beni en çok korkutan lisânı güzel olan münafıktır." Başka bir hadîs-i şerîf de şudur:
"Ümmetim için en çok korktuğum şey kötü âlimlerdir."
Bundan Allah'a sığınırız. Sen de ondan hervele ile uzaklaş ki, lisânının tatlılı-ğıyla seni kapmasın, isyanının ateşiyle seni yakmasın ve kalp ve
bâtınındaki fitneleriyle seni zehirlemesin...

Üçüncüsü;

Kalbi olup lisânı olmayan insandır. O; mü'mindir. Allah Azze ve Celle onu mahlûkâtından gizlemiştir. Ve onun korunduğuna dâir pek çok kelâm-ı ilâhî vârit olmuştur. Rabbi nefsinin ayıbını ona gösterdi ve kalbini nûrlandırdı. İnsanlara kanşmanın fenalığı, söz ve konuşmanın uğursuzluğu ona bildirildi. Selâmetin sükûtta, inzivâda ve münferit olmakta olduğunu gerçekten bilir. Nebî Aley-hisslâm'ın şu sözü ona duyuruldu:
"Kim sustu, kurtuldu."
Ve ulemâdan birinin şu sözü de işittirildi: "İbâdet on kısma aynlır; dokuzu susmadadır." Bu, Allah için dost olmuş bir adamdır. Allah onu gizleyerek korudu. O akıl ve selâmet sahibidir, Rahmân'ın arkadaşı ve nîmetlendirdiği kişidir. Haynn her türlüsü onun yanındadır. Onu ve onun arkadaşlığını ve onunla hemhâl olmayı seç! Onun hizmetinde ol! İhtiyaçlarını karşılarken sevgi göstermeye ve ona dost olmaya çalış! Ki; Allah’da seni sevsin ve seni seçsin ve bereketiyle sâlih kullarına ve sevgililer zümresine dâhil etsin inşallah...Âmin.

Dördüncüsü;

Melekût âleminde ulu olarak anılan insandır. Nitekim; Nebî Aley-hisselâm'dan rivâyet edilen bir hadîste:
"Öğrenip öğreten ve onunla amel eden melekût âleminde ulu olarak anılır" buyrulmaktadır.
Allah Azze ve Celle ilminin garâibinden onun kalbine emânetler bırakır, başkasından saklayacağı sırlara onu muttali kılar. Onu seçer (ıstıfâ) ve tercih eder (ictibâ), kendisine cezbeder ve mertebesini yüceltir, yakınlığının kapısına götürür. Bu ilim ve sırlan kabul edebilmesi için göğsünü açar. -Berekât, tali iyy ât, salât ve selâm üzerlerine olsun- nebilere ve resûllere halef olsun diye, onu kullan için davetçi ve âlim, nezîr ve hüccet, hidâyete götüren ve hidâyet edilmiş, şefaat eden ve şefaat edilmiş, sözüne sâdık hakîki dost kılar.
Bu, âdemoğlu için en son noktadır. Nübüvvetten başka bu menzilenin üzerinde bir menzile yoktur. Sana gereken onunla olmak ve ona muhâlefet ve münâfe-ret etmemektir. Ondan çekinmek, düşmanlık etmemek, sözlerine ve nasihatlerine yönelmek, onlan kabulü terk etmemektir. Selâmet; katından söylediğindedir. Helak ve dalâlet ise onun dışındadır. Ancak; Allah Azze ve Celle'nin rahmet ve engellemesiyle yardım edip muvaffak kıldığı müstesnâ!..
Sana insanlar böylece taksîm ettim. Buna göre, gözün hangisini kesiyorsa ona yönel! Eğer nefsine merhametin varsa bir sığmak ol ve onu koru! Allah bizi ve seni sevdiği ve râzı olduğu kullarından eylesin.Âmin.