Sana bir misalle anlatayım, cevabını da kendin bul.

İki ağaç düşün. Biri dağda kendi kendine yetişen bir ağaç

Diğeri ise bahçede bakımı yapılan, çapalanan, gübrelenen ve özenle yetiştirilen bir ağaç

Şimdi zahire bakıldığında insan der ki, bahçede bakılan ağaç daha emniyetli büyür, daha düzenli gelişir, meyvesi de daha güzel olur. Çünkü onunla ilgilenen vardır, ne zaman su verileceği, ne zaman budanacağı, neyin fayda neyin zarar olduğu bilinir.

Dağdaki ağaç ise kendi hâlindedir. Rüzgâra da açıktır, susuzluğa da açıktır, zarara da açıktır. Meyve verebilir ama az da verebilir, zayıf da verebilir.

Lakin hükmü sadece zahire göre vermek de doğru değildir. Çünkü meyveyi hakikatte veren ne bahçıvandır ne de dağdır, meyveyi veren Allahtır. Allah dilerse dağdaki ağaç, bahçedekinden daha bol meyve verir. Dilerse bahçedeki ağaç, bütün bakımına rağmen kuru kalır. Demek ki netice Allahtandır.

Ama bu da şu manaya gelmez, öyleyse bakımın, emeğin ve rehberliğin hiçbir kıymeti yoktur.

Hayır. Allah bu âlemi vesileler üzerine yaratmıştır. Bahçıvanın bakımı da bir vesiledir, gözetim de bir vesiledir, ehil birinin rehberliği de bir vesiledir.

Kul vesilerlere sebeplere sarılır, neticeyi ise Allahtan bekler.

İnsan da Allah dilerse kişi kendi hâlinde iken de bir şeyler öğrenebilir, ona da bir kapı açılabilir. Ama yanlış kapıyı açıp acmayacağını nerden bilecek. O yüzden bu, herkesin tek başına yürümeye güvenmesi gerektiği manasına gelmez.

Çünkü insan bazen doğru ile yanlışı karıştırır, fayda zannettiğinde zarara yaklaşabilir, dağda tek başına geleni gideni yokken bir anda gelen kurtla çakalı kuzu sanabilir.

Ehil bir rehberin yanında olan ise en azından daha emniyetli yürür. Ne yapılır, ne yapılmaz, ne faydadır, ne zarardır, hangi kapıdan girilir, hangisinden uzak durulur daha iyi bilir.

Bu da kişiyi hatadan, aldanmaktan ve zarardan korur. Onun için burada denge şudur, netice Allahtandır ama kul sebepsiz bırakılmaz. Ağaca bol ve sağlıklı Meyveyi Allah verir ama bahçıvanı da toprağı da ilacı da gübreyide vesilekılar. İlmi Allah nasip eder ama ehil kimseleri de o ilme vesile eder.

Şimdi sana soruyorum kişi Allah dilerse dağdaki ağaca da fazla meyve verir ama kul taşı deliğine atmak varken neden altında beklesin?

__________________
Hasbiyallâhu ve ni‘mel vekîl.