İnsan zihniyle ilgili en şaşırtıcı ve az bilinen gerçeklerden biri, bilinçaltının tam anlamıyla bir "illüzyonist" gibi çalışmasıdır. Bilinç düzeyinde çözemediğimiz, içinden çıkamadığımız büyük bir kriz veya korku anında, bilinçaltı dış dünyayı değiştirmek yerine çok daha radikal bir yol seçer: Gerçekliği kendi içinde sembolik olarak yeniden kurgulayarak zihni kandırır ve bu sayede sistemi çökmekten korur.
Nöropsikolojik ve derinlemesine psikolojik incelemelerde, zihnin bu "yapıcı illüzyon" yeteneği özel bir koruma mekanizması olarak incelenir. Örneğin, kişinin gün içinde maruz kaldığı yoğun bir çaresizlik hissini, bilinçaltı geceleri rüyasında ya da anlık zihinsel imgelerinde devasa bir engeli zahmetsizce aştığı veya kayıp bir hazineyi bulduğu sahnelerle dengeler. Şaşırtıcı olan nokta şudur: Zihin, bu imgenin kurgu olduğunu bilmesine rağmen, o sembolik zaferin yarattığı biyokimyasal ve psikolojik rahatlamayı gerçeğin kendisi gibi kabul eder ve bedene huzur sinyali gönderir.
Buradaki en çarpıcı çelişki, insanın kendi zihni tarafından bilerek ve isteyerek "iyileşmek uğruna kandırılıyor" olmasıdır. Bilinçaltı, ham gerçekliğin yıkıcı etkisinden ruhu korumak için simgesel bir tiyatro sahnesi kurar. Kişi, gün içinde o büyük yükü taşırken, zihnin arka planında üretilen o gizli sembolik ödüller sayesinde ayakta kalır.
Asıl hayrete düşürücü olan, zihnin dışarıdan bir yardıma ihtiyaç duymadan, kendi ürettiği o illüzyon projeksiyonlarıyla ruhsal dengeyi yeniden kurabilme yeteneğidir. Zihnin attığı bu gizli imajinasyon düğümleri, insanın kendini korumak için başvurduğu en sessiz ve en akıl almaz stratejidir.