İÇSEL ELEŞTİRİ YAPABİLME GÜCÜ

Kişinin, kendini eleştirebilecek güce ulaşması, kendini bilme duyarlılığı kapsamında idraklenme cehtinin sürekli kılınmasıyla kazanılan “melâmet ahlâkı”nın belirtisidir. Buna Kur’an, “öz eleştirisini titizlikle yapan benlik”(en-nefsü’l-levvâme) diyor.

Bu “derûni muhasebe”yi bedenli haldeyken sıkça yapmakta, hatta günlük yaşamda her alınan tepkide yapmakta yarar var. Günlük yaşamda çevreden sürekli etki bombardımanı altındayız. Herhangi bir etkiyi alınca, etkinin kaynağına yönelmekten çok, kendi derûnumuza, içimizde neler olup bittiğine yönelmekte yarar var: “Neden duygusallaştım, neden sevindim/kederlenip ağlamaklı oldum, ya da sükût-u hayale uğradım, egomun hangi yanı incindi, ya da neden gururlandım, kibirlendim, hattâ kendimi bir şey sandım” vb.vb. Bunu saptadıktan sonra, o olumsuz bir duygu ise, ona bir daha ki sefere kapılmamaya kendi kendimize söz vermek ve gelecek sefere başka bir durumda bu olumsuz duyguyu deneyimlediğimde, onu daha güçlü ve kararlı bir şekilde yönetmek.

Günlük gözlem ve deneyimlerin, gece uyumak üzere yatağa girdiğimizde, uykuya dalmadan, yâni bu birikimimizi “şuur dışı”mıza aktarmadan önce, söz konusu muhasebeyi(irdelemeyi/değerlendirmeyi yapmakta yarar var. Bildiğimiz kadarıyla, bir ömür boyu her gece uykuda “şuur dışı”na aktardığımız bu birikimi spatyomda yine öz benlik(311+315)(*) olarak kendimiz gözden geçirmek ve öz bilgileri oluşturmak durumundayız.

Bu durum Kur’an’da da, meâlen, “Özbenliğin sana yeter….”(İsra 13+14, A’raf 23) Şeklinde ifâdeye konmuş. Öz benlikteki (yâni asıl kendimizdeki) bilgi birikiminin özbilgilere dönüşmesi spatyomdaki bu “muhasebe işlemi”yla olası. Bakara 265’teki “özbenlikteki kökleştirme” bununla olası(**)sanıyorum.

Dünya yaşamında bir ömür boyu, olaylarla gelen bilgilerin idraklenme cehti içinde öz bilgilere dönüşümleri ve bunların, varlığın “şuuraltı”nda(144) birikmeleri böyle oluyor. Öz bilgi birikimi de “özidrak kanalı” ile ruha yansıyor ki bunlar “ruhun tekâmül değerleri”dir biliyorsunuz.

Varlığın bedenli yaşamlar boyu sergilediği idraklenme ve şuurlanmanın aşkın hedefi de bu olsa gerek: Ruhun tekâmülüne hizmet…

…………………………………………….

Selman GERÇEKSEVER

(*) İLÂHÎ NİZAM ve KÂİNAT’tan yaptığımız alıntıların sayfa numaralarıdır.

__________________
Kaybettiklerim arasında en çok kendimi özledim, oysa ne güzel gülerdim..