Namaz sadece bir ibadet değildir !

İbnü’l Arabî’nin varlık anlayışında namaz sadece bir ibadet değildir; kulun bütün varlık mertebelerinden geçerek tekrar Hakk’a yönelişidir. Her vakit namaz, kozmik bir mertebeye ve o mertebede baskın olarak tecelli eden ilâhî isimlere karşılık gelir. Bu ilişki, özellikle Fütûhâtü’l-Mekkiyye ve Fusûsu’l-Hikem’deki tecellî ve mertebeler öğretisi esas alınarak okunabilir.
Aşağıdaki eşleştirme, İbnü’l Arabî geleneği ile Konevî ve sonraki Ekberî yorumların ortak çizgisini yansıtır.

1. Sabah Namazı: Hayatın Doğuşu
Gece mutlak gizliliği, fecir ise ilk tecelliyi temsil eder.
Burada en baskın isimler:
-el-Evvel: Her başlangıcın sahibi.
-en-Nûr: Varlığı görünür kılan.
-el-Hayy: Hayatı veren.
-el-Bâis: Dirilten.
Kul sabah namazında kendi varlığını yeniden Allah’tan alıyormuş gibi huzura çıkar.

2. Öğle Namazı: Kemalin Ortası
Güneş en yüksek noktadadır.
Burada ilâhî düzen hâkimdir.
Öne çıkan isimler:
-er-Rabb: Terbiye eden.
-el-Hakîm: Her şeyi hikmetle yerli yerine koyan.
-el-Alîm: Her şeyi bilen.
-el-Müdebbir: Âlemi yöneten.
Bu vakitte kul kendi hayatındaki ilâhî düzeni idrak eder.

3. İkindi Namazı: Fiiller Âlemi
Güneş inişe başlamıştır.
Hayatın fiilleri tamamlanmaktadır.
Tecelli eden isimler:
-el-Mürîd: İrade eden.
-el-Kâdir: Kudret sahibi.
-el-Vekîl: İşleri üzerine alan.
-el-Kaviyy: Kuvvet veren.
İkindi namazı kulun iradesini İlâhî iradeye teslim etmesidir.

4. Akşam Namazı: Suretlerin Batışı
Güneş kaybolur.
Bütün görünen suretler faniliğini ilan eder.
Burada:
-el-Hâlık
-el-Musavvir
-el-Latîf
-el-Câmi’
isimleri baskındır.
Gündüz boyunca dağılan çokluk tekrar toplanmaya başlar.

5. Yatsı Namazı: Gayba Dönüş
Gece yeniden bütün suretleri örter.
Tecelli eden isimler:
-el-Âhir
-el-Bâtın
-es-Selâm
-el-Vâris
Kul burada kendi benliğini bırakıp Hakk’ın huzurunda sükûnete döner.

~Bütün namaz boyunca sürekli tecelli eden isimler:
Bütün vakitlerde değişmeyen bazı isimler vardır:
-Allah → Bütün isimleri kendinde toplayan Zât ismi.
-er-Rahmân → Tecellinin kaynağı.
-er-Rahîm → Kulun kemale ulaştırılması.
-el-Mücîb → Namaza icabet eden.
-el-Karîb → Kula yakın olan.
-es-Semî’ → Namazı işiten.
-el-Basîr → Kulunu gören.
Bu sebeple namaz, sadece belirli isimlerin değil, bütün Esmâ-i Hüsnâ’nın topluca tecelli ettiği en kapsamlı ibadettir.

~Ekberî bakış açısından bir okuma:
İbnü’l Arabî açısından her namaz vakti, kulun kendi varlık mertebesinde baskın olan bir Rab ismine (Rabb-i Hâs) yönelişidir. Sabah kul Hayy ve Nûr isimleriyle varlığa çıkar; öğlede Rabb ve Hakîm isimleriyle kemale erer; ikindide Mürîd ve Kâdir isimleriyle fiillerini yaşar; akşam Hâlık ve Musavvir isimleriyle suretlerin faniliğini idrak eder; yatsıda ise Âhir ve Bâtın isimleri altında çokluğu geride bırakarak yeniden birlik ufkuna yönelir. Böylece beş vakit namaz, insanın her gün yaşadığı küçük bir “devir” (başlangıçtan dönüşe kadar olan ontolojik yolculuk) hâline gelir; her gün yeniden yaratılış ve yeniden Hakk’a dönüş tecrübe edilir. Bu, Kur’an’daki “O, her an yeni bir iştedir” (Rahmân 55/29) hakikatinin kulun ibadet hayatındaki en yoğun tezahürlerinden biridir.

__________________
Ne senle yaşanıyor
Ne de sensiz oluyor
Şu garip bomboş dünyada..