Gümüş madeni ile simya ilmi

Bu taşın çeşitli renkleri vardır. Bu madenin renkleri çok olup
sayılmaz. Nasıl olursa olsun erir ve cevher olarak bulursun. Bu taş beyaza meyilli mavi renklidir. Bunun sebebide madenine tozun karışmasındandır. Gümüş ün tabiatını bozar. Bulunduğu yerde çok kalmasından dolayı Bakırın terkibine girer. Bazen bu Gümüş Bakır madeninde birleşir. İnsanlar bunun bu tür çeşidine Selimiye derler.
Kuyumcular bunu kuyumculukta kullanır. Bazı madenciler bunun
üzerine bir miktar ilaç atıp, mizacına rutubet sokarlar. Sonra bunu terkiplendirmeye ( Birbirine karıştırma ) götürürler. Buna dörtte bir, beşte bir veya en az onda bir Gümüş ilave ederler. Bunun en efdalide, bu nevi için, İmamül Meşaşi ( Rahmetullahi Aleyh ) nin dediğine göre üçte ikidir. Örneğin şu Beyitte söylendiği gibi:


Acûzün ahriku aleyhâ min zecelin
Sebuhâ ve kün hakîmen fil ameli
Alâmetü ihtirâkıha en yenfedâ
Duhânühâ ve râihâ en tahmedâ
Ve sannif mâ terâhü fil ıyâri
Min fıddetin hâlisatin yâ kârî
Ve külli halâlin yâ ehî verhamnî
Lâ tefterî fîmâ etâke annî.
( Üzerine atmaktan yedide biri yanmıştır
Sen ameline hakim ol
Yanmasının alameti dumanın kesilmesidir
Ateşin sönmemesine dikkat et
Ayardaki gördüğün çeşit
Saf gümüştür ey okuyan
Ey kardeş! Helal ye bana rahmet et
Benden sana gelenide ziyan etme! )
Bu madenlerin en efdali Selimiyyetin cezuliye diye adlandırılan
Süsül aksa diyarından gelendir. Bu madenin bir benzeride Sinhica beldesindedir. Selimiyyetin nefisiye diye adlandırılan Dira vadisinin yakınındadır.

Gümüşü Bakırdan ayırmanın şekli: Bu madenin cevherini Hz.
Zülkarneyn ibni Nebe’ nin feth ettiği ve Farisi lügatı ile Tenlekab
denilen Süsül aksanın Bakır madeninden alırsın. Hazreti
Zülkarneyn Aleyhisselam bu Bakır madenini alıp, Süsül aksadaki
Gümüş madeniyle karıştırdı. Yine Cezüle dağındaki bu kurşunda
onda bir kadar Gümüş vardır.
Selimiye diye isimlendirilen Ğaşim madenini alırsın. Bundada
dörtte bir kadar Gümüş, dörtte iki buçuk kadar Bakır ve dörtte iki buçuk kadarda Toz vardır. Sen tozu eritirken, dumanını ateşin
cevherinden kokulu olarak çıktığını görürsün. Bu Ğaşim madeninin bir miktarını alıp, üzerine sarı cevşir ve Beyaz madeni koyduktan sonra, yumuşakça döv. Ğaşim madeninden her 130 dirhem için,12 dirhem miktarını serp. 12 dirhem Cevşiri dövüp, Sabun başı ile karıştırarak üzerini kapat. Bunu Ğaşim in üzerine koyarak, yukarda zikrettiğimiz gibi Sabun başı ile karıştırarak üzerine serp.
Zikrettiğimiz şeyin üzerine kuru Sığır gübresi koy. Bunun
üzerinede kemik koy. Kemiğin miktarı Sığır gübresi kadar olsun.
Bunların üzerine ateş yakarak birgün ve birgece beklet. Bu süre
dolduktan sonra üzerini açarsan Gümüşü bir tarafta, Bakırı bir
tarafta ayrı ve pisliklerinden temizlenmiş olarak görürsün. Bu
Kurşun ve Humma dan dayanıklıdır. Sen anla! Arif ol.

kaynak : şumûsul envâr ve kunûzul esrâr
muellif : Ibnil hac tilmisânil mağribi