insan neyi bilir?
 

İnsan Bildiği Şeyleri mi Görür, Yoksa Gördüğü Şeyleri mi Bilir?

Güzel bir felsefi soru olmuş bence iki durum da geçerli hocam

Zaten mesele biraz da burada derinleşiyor değerli kardeşim.

Bazı insanlar gözleriyle görür bazı insanlar kalpleriyle görür. Bazı şeyleri görmek için mutlaka göze ihtiyaç yoktur. Bazıları gözünün önündekini göremez. Görüp de görmezden geldiği de olur...
Çoğu zamansa bazı şeyleri görmediği için yok olduğunu zanneder.
Düz Ülke isimli bir kitap okumuştum, orada 2 boyutlu dünya anlatılıyordu ve oraya 3 boyutlu dünyadan insan gidiyordu. 2 boyutlu dünyada yaşayan biri nasıl ki 3 boyutlu dünyayı anlamıyorsa bizler de eğer varsa 4 boyutlu dünyayı görmeden anlamıyoruz. Bu, onun yok olduğu anlamına gelmiyor.

Güzel ve yerinde temas değerli kardeşim fakat ''Bazı insanlar gözleriyle görür bazı insanlar kalpleriyle görür. Bazı şeyleri görmek için mutlaka göze ihtiyaç yoktur'' burada ince bir ayırım gerekir. Göz görmek için bir alettir, kalp ise mânâyı tartan merkezdir. Göz sûreti görür, kalp kıymeti ve istikameti fark eder. Lâkin her iç hissi de “kalple görmek” saymak doğru olmaz. Zira sahih olan, gözün şahitliğini de kalbin idrakini de yerli yerinde tutabilmektir. Asıl körlük bazen gözde değil, mânâyı okuyamayan kalptedir.

İdrakin sınırlı olması, varlığın sınırlı olduğunu değil; bizim erişimimizin sınırlı olduğunu gösterir. O hâlde problem yalnız “neyi gördüğümüz” değil, “gördüğümüz şeyi hangi epistemik yetkiyle nihai ölçü saydığımız” problemidir. Belki de insanı en çok yanıltan şey, bilgisizliği değil; kendi idrak tarzını hakikatin tamamı sanmasıdır. Bu noktada senin işaret ettiğin misal, sadece boyut meselesini değil, bilginin mahiyetini de tartışmaya açıyor. ''İdrakimizin erişemediği bir şeyi inkâr etmek, bir tavır mıdır; yoksa yalnızca insanın kendi sınırını varlığın sınırı yerine koyması mıdır?

İnsan ikisini de bilmez/ görmez.

Bu cevap bana pek isabetli görünmedi. Çünkü “insan ikisini de bilmez/görmez” denildiğinde mesele tamamen kapanmış oluyor. Hâlbuki sorunun kendisi tam da bu ikisi arasındaki ilişkiyi anlamaya çalışıyor. Eğer insan ne gördüğünü bilir ne de bildiğini görür denilirse, o zaman insanın idrakinin kendisini de bütünüyle hükümsüz saymış oluruz.

İnsan elbette yanılabilir, gördüğünü yanlış yorumlayabilir veya bildiğini zannedebilir; fakat bu, insanın hiçbir şeyi bilemediği veya hiçbir şeyi görmediği anlamına gelmez.

kimi vardır bakmayı bilmez, kimi vardır görmeyi bilmez, kimi vardır bildiğini görmez, kimi vardır gördüğünü bilmez,
bu iki kavram bazı yerde birbirinden çok farklı, bazende birbiriyle bütünleşik iç içe geçmiş ayrılmaz bütündür...

@[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...] Üstadım, katkınız için teşekkür ederim. Birkaç cümleyle meselenin özüne temas etmişsiniz.

İnsan çoğu zaman gördüğü şeyi bilmez; bildiğini sandığı şey üzerinden görür. Çünkü idrak, sadece gözün işi değildir. Göz görür; fakat mânâyı zihin verir. Zihin ise çoğu zaman saf ve tarafsız değildir. Önceden öğrendikleri, alıştıkları ve inanmaya meylettiği şeyler, gördüğünü yorumlama biçimini etkiler. Bu yüzden iki kişi aynı hadiseye bakar, ama biri başka bir âlem görür, diğeri başka bir âlem.

Fakat burada ikinci bir incelik daha vardır. İnsan bütünüyle yalnız bildiğini gören bir varlık da değildir. Çünkü eğer öyle olsaydı, yeni hiçbir hakikate açılamazdı. Demek ki insanda hem önceden bildiği ile bakma hâli vardır, hem de o kalıpları aşarak gerçekten görme imkânı. Lâkin bu ikinci kapı herkeste ve her zaman açık değildir. Bunun için insanın kendi zihnine, nefsine ve peşin hükümlerine karşı dikkatli olması gerekir. Yani hakikati görmek, sadece bakmakla değil; kendi içindeki perdeyi fark etmekle mümkündür.

Kanaatimce insanın en büyük yanılgılarından biri, gördüğü şeyi doğrudan hakikat sanmasıdır. Hâlbuki insan bazen gördüğünü değil, görmek istediğini görür. Bazen korkusunu hakikat diye okur, bazen arzusunu işaret sanır, bazen de önceden inandığı şeye uygun parçaları seçip geri kalanını görmezden gelir. Bu yüzden gerçek görme, dışarıyı görmekten önce insanın kendi iç karışımını fark etmesini gerektirir.

O hâlde sorunun cevabı tek taraflı değildir. İnsan hem gördüğü şeyleri bilir, hem de bildiği şeyler yüzünden görmesi bozulabilir. Asıl mesele şudur: İnsan, gördüğünü sandığı şeyin ne kadarının hakikatten, ne kadarının kendi zihninden geldiğini ayırt edebiliyor mu? İşte idrakin imtihanı tam burada başlar.

İnsan nice şey bilir ama kibir kalbe girince göz hakikati görmez; nefsin peşinden giden de yolunu değil, kendini kaybeder

İnsan hakikati bilir mi tam manasıyla? Hele bu devrin insanı bilmez.. bilmediği bir şeyi görse hakikati idirak edebilir mi? Edemez.. Kişiye abı hayat versen ama ne olduğunu söylemeden, hakikati bilmediği için gördüğünü bilir mi? Bilmez.. Kısacası ne görür insanoglu ne bilir.. Göz de beserdir, akılda beşer.. Hakikata ulaşırsa insan ne göze gerek kalır ne akıla..

güzel hosuma giden bir sözü paylasmak istedim

''Senin dünyaya bakan penceren kirli ise, benim çiçeklerim sana çamur görünür''

neye ne ile nasil baktigin önemli

Katkınız çok değerli oldu yerinde ve güzel. Allah razı olsun.

Değerli kardeşim, sözünün ilk tarafında kuvvet var; fakat son hükmünde ihtiyat gerekir.

İnsan hakikati kuşatamaz; ama ondan nasipsiz de değildir.
Evet, beşer hakikati tam ihata edemez. Lâkin “öyleyse hiçbir şey bilemez” demek de doğru olmaz. İnsan hakikatin tamamını değil, tahammül edebildiği ve açıldığı kadarını bilir. İlim biraz da budur zaten: ihata değil, isabetli yaklaşma.

“Bilmediği şeyi görse de idrak edemez” sözü de mutlak değildir.
Çünkü insan bazen bir şeyin hakikatini bilmeden önce eserini, tesirini, yönünü fark eder. Sonra isim gelir, tarif gelir, idrak derinleşir. Yani her bilme, isimle başlamaz; bazen temasla başlar.

Fakat bana göre asıl dikkat edilmesi gereken yer son cümledir:
“Hakikate ulaşırsa ne göze gerek kalır ne akla.”
Bu söz, zahirde derin görünse de ölçüsüz anlaşılırsa tehlikeye açıktır. Çünkü göz de, akıl da, kalp de insana boşuna verilmemiştir. Mesele onları atmak değil; onların sınırını bilmek ve onları aşkla, edeble, basiretle doğrultmaktır. Akıl devreden çıkınca hakikat değil, çoğu zaman iddia konuşmaya başlar.

Bence daha yerli yerine oturan hüküm şudur:

İnsan hakikati bütünüyle kuşatamaz; fakat ondan nasibi kadarını akıl, göz ve kalp birlikte doğrulduğunda idrak eder.
Hakikat aklı iptal etmez; aklı haddine getirir.
Gözü de kaldırmaz; göze basiret kazandırır.

Velhâsıl,
mesele ne görmekten vazgeçmektir ne düşünmekten; mesele, gözü de aklı da kendi hududu içinde hakikate hizmet eder hâle getirmektir.

insan, aslında bir şey bilmez.

İnsan bir şey bilmez sözü doğruysa, sen de bunu bilemezsin. Biliyorsan, demek ki insanın en azından bazı şeyleri bildiğini kabul etmiş olursun değerli kardeşim...

evet doğru :)