faris4735 Nickli Üyeden Alıntı
elbetre kendisi okursa daha iyidir ama rukye denen bir metod vardir allah resulunun bize bildirdiği ve kendisininde yaptiği hz. âişe’den (r.a.) şöyle rivayet edilmiştir: “hz. Peygamber (s.a.s.), hasta olan akrabalarının üzerine okuyarak sağ eliyle onları sıvazlar ve şöyle derdi:
أَذْهِبِ الْبَأسَ رَبَّ النَّاسِ وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِى لاَ شِفَاءَ إِلاَّ شِفَاؤُكَ شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقَمًا
(ey allah’ım, ey insanların rabbi, şu hastalığı gider, şifa ver, şifa veren sensin. Senin vereceğin şifadan başka şifa yoktur. Hastalığı ortadan kaldıracak bir şifa ver.) (ibn mâce, tıb, 35, 36)
genel kısaltmalartranskripsiyon işaretleriarama kılavuzuduyurulartdv islâm ansiklopedisi
hakkındagörüntü ayarları
rukye
الرقية
hastalık ve kötülüklerden korunmak veya kurtulmak amacıyla dua okuyup üfleme anlamında bir terim.
ıı. Selim’in tılsımlı gömleği (tsm, nr. 13/1133)
ilişkili maddeler
muska
insanı kötü güçlerin etkisinden koruduğuna veya kısmet sağladığına inanılan, farklı biçimlerde ve taşınabilir nitelikte nesnelere verilen ad.
Havâssü’l-kur’ân
esmâ-i hüsnâ ile bazı sûre ve âyetlerin dileklerin kabulündeki tesirlerini ifade eden bir tabir ve bu konuda yazılan eserlerin ortak adı.
Müellif:
Ilyas çelebi
sözlükte “yukarı çıkmak; okuyup üfleyerek tedavi etmek” mânalarındaki*rukye*(raky, rukıyy) kelimesi terim olarak “şifa veya korunma amacıyla kur’an’dan bir bölümü, ilâhî isim ve sıfatları yahut bir duayı okuyup üflemek” anlamında masdar ve “üfürük, nazarlık, muska” anlamında isim olarak kullanılır (ibnü’l-esîr,*en-nihâye, “rḳy” md.;*lisânü’l-ʿarab, “rḳy” md.;*kāmus tercümesi, “rḳy”, “ʿavẕ” md.leri). Bu duaların kâğıt üzerine yazılıp taşınan şekline*muska*denir. Rukye ve muskacılık câhiliye arapları’nda uygulanmaktaydı. Sihirbazları tabiplerin selefleri kabul eden araplar tıpla sihir kelimelerini birbirinin yerine kullanıyor, büyülendiğine inanılan kimseye “matbûb” diyorlardı. Bu anlam yakınlığı sebebiyle hadis kitaplarında sihir konusuna rukye, nazar ve tıp konularındaki rivayetlerle bir arada, çoğunlukla da “kitâbü’t-tıb” içinde yer verilmiştir. Câhiliye arapları, gizli güçlerin etkilerini yok etmek ve nazardan korunmak amacıyla boyunlarında “nüfre, temîme, nüşre, azâim, ta‘vîz (ûze), tevele” gibi adlar taşıyan muskalar taşıyor, hastaların başını veya ağrıyan organını tutarak okuyup üfleyen kâhin ve büyücülerin onlara sıhhat verdiklerine inanıyorlardı. Câhiz, evlere musallat olan âmir adlı cini istihdam etmek (azâim) ve dualar okuyup ipe düğüm atmak suretiyle büyü yapan rukyecilerden ve atılan düğümleri çözen okuyuculardan söz eder (kitâbü’l-Ḥayevân, ıı, 186). Cevâd ali de birçok câhiliye şairinin rukyeden bahsettiğini ve onun etkisini onayladığını kaydeder; araplar’ın en çok başvurdukları rukyeler arasında muhabbet ve nefret rukyeleri geldiğini bildirir (el-mufaṣṣal, vı, 739-754). Kur’an’da hastaları tedavi eden okuyuculardan (el-kıyâme 75/27) ve ipe üfleyerek düğüm atan üfürükçülerden (el-felak 113/4) söz edilerek bu geleneğe işarette bulunulur. çeşitli hadis rivayetlerinde islâmî dönemde bazı müslümanların yahudilere başvurup kendilerine okumalarını istedikleri, onların da ibrânîce ve süryânîce dualar okudukları, durumdan haberdar olan resûl-i ekrem’in bunu yasakladığı ve bu işleri yapanların başında lebîd b. A‘sam’ın geldiği kaydedilir (müslim, “selâm”, 43). Müslim’in*el-câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’inde yer alan rivayetlerden (“selâm”, 60-64), rukyenin hükmünü öğrenmek üzere resûlullah’a başvuran câbir b. Abdullah’ın dayısının eskiden beri bu işi yaptığı anlaşılmaktadır.
Kur’ân-ı kerîm’de “okuyup üfleme” anlamında kıyâme sûresinde (75/27) “râk” (râkī), felak sûresinde (113/4) “neffâsât” kelimeleri geçmektedir. Birincisinde ölmek üzere olan kişinin canı boğazına geldiğinde, “onu bu durumundan kurtaracak ve tedavi edecek biri yok mu?” diye seslenen akrabalarının tabip arama arzuları “üfleyici” (râkī) kelimesiyle ifade edilmektedir. Bu kelimeye ikrime el-berberî “okuyup üfleyen”, ebû kılâbe el-cermî, dahhâk b. Müzâhim ve katâde b. Diâme “tabip ve şifacı”, ibn zeyd “tabip veya muskacı”, ibn abbas “melek” anlamı vermiştir (taberî, xxıx, 121; ibn kesîr, vııı, 307). Zemahşerî ve fahreddin er-râzî ise “tedavi edici” ve “melek” mânalarını tercih etmişlerdir (el-keşşâf, ıv, 193;*mefâtîḥu’l-ġayb, xxx, 231). Elmalılı muhammed hamdi, bunun “çaresizlik durumunda son bir tedbir olarak başvurulan okuyucu” mânasına geldiğini kaydeder (hak dini, vııı, 5848). Felak sûresinde yer alan “neffâsât” “nefs̱” kökünden türemiştir. Bazı arap dilcileri nefs kelimesinin “hem tükürüklü hem tükürüksüz okuyup üfleme” anlamında olduğunu, bazıları ise tükürüksüz üflemeye nefs, tükürüklü üflemeye “tefl” dendiğini kaydetmektedir. Kādî iyâz bir kısım din âlimlerinin sadece tükürüksüz okumayı câiz gördüklerini bildirmektedir. Ebû ubeyd, hz. âişe’ye resûlullah’ın hastalara nasıl okuduğu sorulduğunda, “kuru üzüm yiyen biri gibi tükürüksüz üfürürdü” dediğini nakletmektedir (nevevî, xıv, 182-183). Elmalılı ise rukyenin her iki şekilde olabileceğini, fakat büyücülerin ikinci yöntemi tercih ettiklerini söyler (hak dini, ıx, 6382-6383). Ibn atıyye, kuzey afrika’da kırmızı ipe düğüm atarak deve yavrularının analarını emmesine engel olan muskacıların bulunduğunu rivayet eder (ibn cüzey, ıv, 450). çeşitli âyetlerde kur’an’ın şifa olduğu kaydedilmektedir (yûnus 10/57; el-isrâ 17/82; fussılet 41/44). Ancak bu âyetler incelendiğinde şifanın din ve ahlâk gibi mânevî hayata yönelik hastalıklara dair olduğu anlaşılır. Ayrıca kur’an’da kötü yaratıkların şerrinden, özellikle şeytanın, vesveseleriyle insana yaklaşmasından allah’a sığınılması öğütlenmektedir (en-nahl 16/98; el-mü’minûn 23/97-98; fussılet 41/36; el-felâk 113/1-5; en-nâs 114/1-6).resûlullah’ın rahatsızlığı esnasında cebrâil gelerek onu okumuş (müslim, “selâm”, 39-40), resûlullah da hem kendisine hem ziyaret ettiği bazı hastalara okuyup üflemiş (buhârî, “Ṭıb”, 33; müslim, “selâm”, 46-51; ibn mâce, “Ṭıb”, 35-36), torunları hasan ve hüseyin için şeytandan, zehirli haşerattan, kem gözlerden korunmaları yolunda dua etmiş (buhârî, “enbiyâʾ”, 10; ibn mâce, “Ṭıb”, 36; tirmizî, “Ṭıb”, 18), vefat hastalığı sırasında hz. âişe, resûl-i ekrem’e okuyup üflemiş ve onun eliyle bedenini meshetmiştir (buhârî, “Ṭıb”, 32, 39; müslim, “selâm”, 51-52). Hz. Peygamber nazara, yılan ve akrep sokmasına karşı rukye yapılmasına izin vermiş (buhârî, “Ṭıb”, 17, 33, 37; müslim, “selâm”, 55-63; ebû dâvûd, “Ṭıb”, 17-18), câbir b. Abdullah’ın dayısının ve avf b. Mâlik el-eşcaî’nin müracaatları üzerine içinde şirk unsurları bulunmayan rukye metinlerine müsaade etmiş (müslim, “selâm”, 60-64), misafir oldukları kabilenin yılan veya akrep tarafından zehirlenmiş reisini rukye yoluyla iyileştirerek ücret aldıklarını bildiren kafilenin başkanı ebû saîd el-hudrî’yi onaylamış (müslim, “selâm”, 65), ümmü seleme’nin evinde gördüğü, yüzü sararmış bir çocuğa rukye tedavisi yapılmasını istemiştir (buhârî, “Ṭıb”, 54; müslim, “selâm”, 59). Rukyenin câiz olmadığını ileri sürenler ise şu rivayetlere dayanır: Hz. Peygamber, allah’a tevekkülleri sebebiyle rukyeye ve üfürükçülüğe başvurmayanların doğrudan cennete gireceğini bildirmiş (buhârî, “Ṭıb”, 17; müslim, “îmân”, 372), tedavi amacıyla dağlanan ve rukye yaptıran kişinin allah’a tevekkülü terketmiş olacağını söylemiş (müsned, ıv, 249, 251-253; tirmizî, “Ṭıb”, 14), ipe üfleyerek düğüm atanın büyü yapmış, büyü yapanın ise allah’a şirk koşmuş olacağını, muska takanın bu muskasının âhirette kendisine musallat kılınacağını belirtmiş (nesâî, “taḥrîm”, 19), nazarlık ve “tevele”nin (kadınların, kocalarının kendilerini sevmesi için yaptırdıkları rukye), mânaları anlaşılmayan kelimelerle rukye yapmanın, nazarlık taşımanın, büyü yapmanın ve yaptırmanın şirke götüren vasıtalar olduğunu beyan etmiştir (müsned, ı, 381; ibn mâce, “Ṭıb”, 39; ebû dâvûd, “Ṭıb”, 17). Son hadisi rivayet eden abdullah b. Mes‘ûd, nazardan korunmak için muska (temîme) bağlayan câriyesinin muskasını kolundan çekip koparmıştır (fahreddin er-râzî, xxxıı, 190). Ebû süfyân’ın câbir’den rivayetine göre de resûl-i ekrem, medine’ye hicret ettiklerinde rukye yapılmasını yasaklamış, ancak akrebin soktuğu arkadaşlarına okumak için izin isteyen amr b. Hazm oğulları uyguladıkları işlemi kendisine arzedince izin vermiş (müslim, “selâm”, 63), yine bu işle uğraştığı anlaşılan ebü’l-lahm’ın hizmetçisi umeyr’den nakledildiğine göre o da yaptığı işlemi resûlullah’a arzetmiş, resûlullah da, “şu kısmını at, şu kısmıyla rukye yap!” demiştir (tahâvî, ıv, 327). öte yandan hz. Peygamber’in hastalar için şöyle dua ettiği bildirilmiştir: “ey sıkıntıları gideren allah, şifa ver! Ey şâfî! Senden başka şifa veren yoktur, hiçbir hastalık kalmayacak şekilde şifa ver” (buhârî, “Ṭıb”, 38; ibn mâce, “Ṭıb”, 36; ebû dâvûd, “Ṭıb”, 17).
Rukye ile ilgili rivayetleri nesih açısından değerlendiren hâzimî bu nakillerde görülen farklılıkların bir kısmının câhiliye âdeti olarak devam ettirilmek istenen ve içinde şirk unsuru bulunan, bir kısmının ise tevhid inancına aykırı düşmeyen dualarla yapılan rukyeleri konu edinmesinden kaynaklandığını söylemektedir (el-iʿtibâr, s. 238). Hüseyin remzi de söz konusu rivayetleri telif yoluna giderken rukyenin şifayı okuyanda sanarak hakiki şâfî olan allah’ı unutan için yasak, onu bir vesile sayan için câiz olduğunu kaydetmektedir (tıbb-ı nebevî, s. 71-72).
Hadislerde yer alan farklı içerikli rivayetlere paralel biçimde din âlimleri de farklı değerlendirmelerde bulunmuştur. Ibn abbas, atâ b. Ebû rebâh, mücâhid b. Cebr ve ebû kılâbe el-cermî hastaya ve yılanın soktuğu kimseye okumak, muska yazdırıp taşımak, suya okuyup içirmek şeklinde rukye yaptırmanın mubah olduğunu ileri sürerken ikrime el-berberî, şa‘bî, katâde b. Diâme, saîd b. Cübeyr, ibrâhim en-nehaî, dahhâk b. Müzâhim ve hasan-ı basrî gibi âlimler okumanın mubah, bunun yanında üfleme, ipe düğüm atma ve elle meshetme gibi işlemlerin haram veya mekruh olduğunu söylemişlerdir (el-fetâva’l-hindiyye, v, 355-356; elmalılı, ıx, 6391). öte yandan özellikle bazı eş‘arî kelâmcıları rukyenin allah yerine başka şeylere sığınmaya sebep teşkil ettiğini, o’nun izni olmadan hiçbir şeyin fayda veya zarar veremeyeceğini belirterek muska yahut nazarlık taşıma gibi uygulamalara karşı çıkmış, tevhide aykırı unsurlar bulundurmayan uygulamaları ise câiz görmüştür (bk.*muska). Câhiz bazı kelâmcıların, rukye yapan kişilerin cinleri kullanmak suretiyle evlerde yuvalanan yılanları uzaklaştırmalarının mümkün olduğunu söylediklerini, bazılarının ise kendilerine yaklaşan insanlardan kaçan hayvanlar gibi yılanların da üfürükçülerin çıkardığı sesler yüzünden deliklerinden çıkıp kaçtığını, ancak insanların onları üfürükçülerin uzaklaştırdığını zannettiğini kaydetmektedir (kitâbü’l-Ḥayevân, ıı, 139; ıv, 184-190; v, 397).
Mezhep imamları şirke ve istismara götürmeyen rukyede sakınca bulunmadığını belirtmiştir (ibn kayyim el-cevziyye,*eṭ-Ṭıbbü’n-nebevî, s. 133-134). Meselâ okuyup üflemeye karşı çıkmayan imam mâlik demir, tuz vb. Ile rukye yapmayı ve süleyman mührü şeklinde muska yazmayı reddetmiştir (nevevî, xıv, 183). Hanefî fakihleri de şifayı allah’ın verdiğine inanıldığı takdirde rukyede bir sakınca bulunmadığını söylemiş, ancak eşler arasında da olsa muhabbet muskası yaptırmanın haram olduğunu belirtmiştir (el-fetâva’l-hindiyye, v, 354-356). Ibnü’l-esîr ve ibn hacer, allah’ın kelâmı, isim veya sıfatlarıyla yapılması, arapça olması ve faydanın allah’tan umulması durumunda rukyenin câiz olduğunu, zararın ortadan kaldırılması veya faydanın elde edilmesini allah yerine rukyeye isnat etmenin ise şirk sayıldığını bildirmiştir (en-nihâye, “rḳy” md.;*fetḥu’l-bârî, x, 206). Ebû süleyman el-hattâbî de resûlullah’ın göz değmesi gibi rahatsızlıklara karşı temiz kalpli ve güzel ahlâk sahibi kişilerin kur’an okumasına müsaade ettiğini, ancak yaşadığı dönemde bu işin efsuncu ve cincilerin eline geçtiğini, dolayısıyla tesirli olmadığı gibi meşruiyetinin de kalmadığını ifade etmiştir (tecrid tercemesi, xıı, 90).
|
26.11.21, 14:01
Benzer Konular
Hybrid-Şeklinde
