Topaç:Güneş nasıl batıdan doğacak, bilimsel izah ve fiziki kanun göstergesinde

Sevgili kardeşim eline bir dünya küresi al doğu - batı- kuzey ve güney noktalarına birer nokta koy sonra kuzeyi güneye gelecek şekilde baş aşağı çevir bakalım doğu ve batının yönü değişecek mi?
Değişen şey “üst–alt / kuzey–güney algısı” olabilir; ama doğu–batı değil.

Doğu–batının gerçekten tersine dönmesi için gereken tek şey var:
Dünya’nın dönme yönünün tersine dönmesi.

Hayır.
Güneş olduğu gibi duracak , ve biz dünyanın kafa üstü devrildigini yaşayacaz.
Sen güneşide katsan hesaba anlarsın.

"Sadece benim dediğim doğru" diyorsun, öyle mi?

Yoğ, verdiği bakış misalindeki hataya dikkat çektim. Güneş ile belli olur doğu ve batı.

Daha net anlatayım değerli kardeşime:

Güneş gerçekten “olduğu gibi” dursa bile, bizim gökyüzünde Güneş’i doğudan doğuyor görmemizin sebebi, Dünya’nın belirli yönde dönmesidir.

Dünya “kafa üstü devrilse” (yani 180° takla atsa) ama dönme yönü değişmese, Güneş’in gökyüzündeki günlük hareket yönü değişmez.
Sonuç: Güneş yine doğudan doğar, batıdan batar.

“Baş aşağı olmak” neyi değiştirir?

En fazla kuzey-güney algısını ve gökyüzündeki yıldızların “hangi tarafta” göründüğünü etkiler (hangi yarımkürede olduğun gibi).

Ama doğu-batı için belirleyici olan şey “takla” değil, rotasyon yönüdür.

Doğu-batı ne zaman gerçekten yer değiştirir?

Sadece ve sadece Dünya’nın dönme yönü tersine dönerse.
Yani bugün Dünya doğuya doğru döndüğü için Güneş doğudan doğuyor; eğer Dünya batıya doğru dönseydi, o zaman Güneş’i batıdan doğarken görürdük.

Kısaca:
Güneş sabit kalsa da, Dünya’nın takla atması tek başına Güneş’in batıdan doğmasına yetmez. Batıdan doğma, dönme yönünün tersine dönmesini gerektirir.

Şimdi nasıl yani? Bı düşüneyim.
Bildiğimiz gibi pusula kuzeyi gösterir dimi. Yani kuzey kutbundaki manyetik alanı gösterir.
Ama şimdi şöyle: dünya küresinin alt tabakalarındaki ermiş demir dönerken, aksi yönde döner yani, bir Dynamo gibi çalışır. Şimdi dünya kafa üstü devrildiginde nasıl olacak bu manyetik kutup? Pusula hangi kutbu gösterecek, güneyimi kuzeyimi? Burası önemli.

Manyetik kutuplar yer değiştirdiğinde biz yine aynı yönde dönmeye devam ederiz. Fakat elimizdeki pusula kuzeyi güney ve doğuyu batı olarak gösterir.

Hata yok. O, doğru söyledi.

Pusula aslında “kuzey kutbundaki bir noktayı” değil, Dünya’nın manyetik alanının yatay bileşenini takip eder. Manyetik kuzey dediğimiz yer, alan çizgilerinin yatay bileşeninin “kuzey yönünde” olduğu bölgedir. Zaten bu yüzden pusulada manyetik sapma vardır: Haritadaki gerçek kuzeyle pusulanın gösterdiği kuzey her yerde aynı olmaz.
Eğer manyetik alan terslenmişse, pusulanın gösterdiği yön de tersine döner.

Eğer sadece coğrafî yönelim değişmiş ama alan terslenmemişse, pusula yine aynı manyetik yönü gösterir; senin “kuzey-güney” adlandırman değişse bile pusulanın fizikî referansı değişmez.

Parmağını yukarıya doğru tut ve sağa doğru çevir ve çevirir iken parmağını yere devir.
Bak ilkin sağa çevirirken, sola dönüyor parmağın. Aynen böyle.

Evet, parmağınla gösterdiğin şey çok güzel bir göz yanılsamasını/çerçeve değişimini anlatıyor: “dönüş” aynı kalırken, sen referansı ters çevirdiğin için sağ–sol algın da tersine dönüyor.

Şöyle okuyalım:

Parmağın yukarıdayken sağa çeviriyorsun; bunu “sağa dönüyor” diye adlandırıyorsun.

Sonra parmağını yere deviriyorsun (ekseni 180° çeviriyorsun).

Aynı hareketi sürdürdüğünde, artık olaya ters taraftan baktığın için, gözün bunu “sola dönüyor” gibi görüyor.

Bu, fizikte çok net bir kaidedir: Bir dönüşü bir yüzeyin bir tarafından izlersen saat yönü, öbür tarafından izlersen ters saat yönü görünür. Yani “dönüş tersine döndü” değil; sen bakış tarafını/ekseni çevirdin.

Dünya meselesine uygularsak:

Dünya’nın “doğu-batı”sı, pusulayla değil; Dünya’nın dönme yönüyle tanımlanır.

Dünya “kafa üstü” çevrilse bile (yani eksen yönelimi değişse bile), dönme yönü uzayda tersine dönmedikçe Güneş’in doğudan doğması fiziksel olarak değişmez.

Ancak Dünya’nın dönme yönü gerçekten tersine dönerse (açısal momentumun yönü değişirse) “batıdan doğma” anlamlı olur. Bu da “bakış açısı değişti” ile değil, gerçek bir yön değişimi ile olur.

Parmak örneğin “etiketlerin (sağ–sol / saat yönü) bakışa göre değiştiğini” ispat eder; ama Dünya’nın dönme yönünün fiziksel olarak tersine döndüğünü ispat etmez. Bu ikisini ayırırsan konu berraklaşır.