Nefis Mertebelerinde En Çok Atlanan İnce Noktalar


Birinci ince nokta, Nefis öldürülmez, terbiye edilir. “Nefsi öldürmek” sözü mecazdır. Nefsin şehveti, öfkesi, arzusu, yaşama isteği tamamen yok edilmez, bunlar şeriatın terbiyesine alınır. Şehvet helale yönelirse neslin devamına hizmet eder. Öfke adaletin emrine girerse zulme karşı durur. Mal sevgisi infakla temizlenirse hayra vesile olur. Nefis başıboş kalırsa karanlık, terbiye olursa hizmetkar olur.

İkinci ince nokta, Her mertebenin bir ibadeti, bir de afeti vardır. Emmarede ibadet bile gösterişe dönebilir. Levvamede pişmanlık ümitsizliğe dönebilir. Mülhimede ilham iddiaya dönebilir. Mutmainnede sükunet gaflete dönebilir. Radıyyede teslimiyet tembelliğe dönebilir. Merdıyyede halkın teveccühü gurura dönebilir. Kamilede ise kemal iddiası en ince perde olur.

Üçüncü ince nokta, Nefis mertebesi sözle değil, tepkiyle anlaşılır. İnsan kendini sükunet halinde tanıyamaz. Öfkelendiğinde, kaybettiğinde, eleştirildiğinde, yalnız kaldığında, övüldüğünde, paraya kavuştuğunda, gücü yettiğinde gerçek mertebesi ortaya çıkar.

Dördüncü ince nokta, Nefsin en tehlikeli hali, din diliyle konuşmaya başlamasıdır. Açık günahkar bazen tevbe eder. Fakat nefsinin arzusunu “hizmet”, kibrini “izzet”, öfkesini “gayret”, hırsını “himmet”, merakını “ilim aşkı”, tasarruf arzusunu “manevi vazife” diye isimlendiren kişi daha zor uyanır.

Beşinci ince nokta, Havas ilminde nefsin mertebesi, amelin neticesinden daha önemlidir. Çünkü aynı zikir birinde tevazu doğurur, diğerinde kibir doğurur. Aynı riyazat birinde kalbi inceltir, diğerinde nefsini büyütür. Aynı vefk birinde dua kapısı olur, diğerinde tasarruf sarhoşluğu olur. Bu yüzden havas yolunda en büyük şartlardan biri nefsin murakabesidir.

Altıncı ince nokta, Keşif, nefis terbiyesinin yerine geçmez. Bir kimse bazı şeyler görebilir, rüya görebilir, işaret alabilir, fakat dili kötü, ahlakı sert, farzları gevşek, harama meyilli, kul hakkına duyarsız ise bu haller onun lehine delil olmaz. Bazen hal imtihandır, makam değildir.

Yedinci ince nokta, Nefsin kemali, insanı insanlardan koparıp kibirli bir yalnızlığa değil, Allah için merhamete götürür. Kamil insan halkı putlaştırmaz ama halktan nefret de etmez. İnsanların içinde Hakk’ın emanetini görür.

Nefis Muhasebesi İçin Yedi Soru

Bugün nefsim bana neyi süsledi?

Bugün hangi hatama mazeret ürettim?

Bugün biri beni eleştirince içimde ne uyandı?

Bugün bir iyilik yaptıysam, bilinmesini istedim mi?

Bugün Allah’ın hükmüne razı mı oldum, yoksa sadece istediğim olmayınca içten içe itiraz mı ettim?

Bugün bana gelen bir hali şeriat terazisine vurdum mu?

Bugün kulluğum arttı mı, yoksa sadece kendime dair kanaatim mi büyüdü?

Bu sorulara dürüst cevap veren kişi, nefsin kapısını aralar.

Nefis mertebeleri, insanın kendine rütbe vermesi için değil, kendini hesaba çekmesi içindir. Bu mertebeleri okuyup “ben hangisindeyim?” diye düşünmek faydalıdır, fakat “ben şuradayım” diye hüküm vermek tehlikelidir.

Kişi ne kadar yükselirse yükselsin, hakikat onu yine secdeye indirir. Çünkü bütün makamların üstünde bir makam vardır, Allah’a kul olmak.

__________________
Muhammedün Tâcü Ruslillâhi Qâtıbeten; Muhammedün Sâdiku’l-Akvâli ve’l-Kelimi. ﷺ