iradenin özgürlüğü

[Naim]

Özgürlük kavramı bizim tüm hayatımızı belirler. Esaretteki hayvanlar genellikle kötü
hastalık geliştirirler ve hatta ölebilirler – bu, doğanın her türlü boyun eğdirmeye karşı
olduğunun açık bir işaretidir. İnsanlığın asırlarca belli ölçüde bir özgürlük elde etmek
için kan dökmesi ve savaşlar yapması tesadüf değildir.
Buna rağmen, özgürlük ve bağımsızlık hakkında çok belirsiz bir fikrimiz vardır.
Herkesin özgürlük ve bağımsızlık için içsel bir ihtiyacı olduğunu ve istediğimiz an elde
edebileceğimizi sanırız. Ancak, eylemlerimizi dikkatlice incelersek, zorlanarak hareket
ettiğimizi ve hiçbir şekilde özgür irademiz olmadığını keşfederiz.
Böyle bir ifade açıklama gerektiriyor: dıştan, insan varlığına iki dizgin rehberlik eder:
haz ve keder (“mutluluk” ve “acı çekme” olarak da tanımlanır).
Hayvanların özgür seçeneği yoktur. İnsan türünün hayvanlara avantajı, eğer sonunda
hazzın beklediğine inanırlarsa acıya katlanmayı sürekli tercih etmeleridir. Bu yüzden,
hasta bir kişi sağlığını düzelteceğine inandığından meşakkatli bir ameliyata razı olur.
Ancak, bu seçenek kişinin mevcut acıyı gelecekteki hazla kıyaslamasının sadece
pragmatik bir hesabıdır. Diğer bir deyişle, bu hesaplama, gelecek hazdan acı miktarının
çıkartıldığı basit bir matematiksel işlemdir ve fark sonucu belirler. Eğer gerçekleşen haz
beklenilenden daha az ise o zaman kişi memnuniyet hissetmek yerine acı çeker. Zevkin
cazibesinin gücü ve acıdan geri çekilme, insanları, hayvanları ve hatta bitkileri kontrol
eden tek güçtür. Her durumdaki ve yaşam seviyesindeki tüm yaşayan yaratıklar bunun
tarafından idare edilirler, dolayısıyla, bu anlamda aralarında bir fark yoktur çünkü
özgür irade akla bağlı değil.
Dahası, hazzın türünün seçimi bile zorakidir ve kişinin özgür seçimine bağlı değildir.
Bunun yerine, seçimlerimiz kişinin özgür iradesi değil toplumun norm ve beğenisi
tarafından belirlenir. Bundan, eylem özgürlüğü olan bağımsız birey gibi şeylerin
olmadığı sonucu çıkar.