Hasan Sabbah, kötü bir insan mıydı?

Nizari İsmailileri (Haşhaşiler) hakkındaki efsaneler, Batı dünyasına ilk olarak Alman tarihçi Lübeckli Arnold ve Doğu'ya seyahat eden Haçlılar aracılığıyla taşınmıştır. Bu anlatılara göre "Yaşlı Şeyh" (Hasan Sabbah), müritlerinin aklını ebedi mutluluk ve cennet vaatleriyle çelmekte; onlara verdiği özel bir uyuşturucu iksirle muazzam zevkler yaşatmaktadır. Bu sayede akılları uyuşan fedailer, şeyhin tek bir baş hareketiyle yüksek kalelerden gözlerini kırpmadan ölüme atlayabilmekte ve davaları uğrunda can vermeyi yaşamaya tercih etmektedir. Şeyh, ölümü göze alan bu fedailere kutsal hançerleri kendi elleriyle teslim ederek, bu vecd halinin sonsuza kadar süreceğini vadeder. Zamanla Avrupa'da abartılarak iyice efsaneleşen bu mutlak itaat kültürü, Sultan Melikşah ile Hasan Sabbah arasındaki mektuplaşma rivayetine de yansımıştır. Rivayete göre Melikşah, suikastlara son vermesi için Sabbah'ı uyardığında; Hasan Sabbah gücünü göstermek için elçinin önünde bir müridine boğazını kestirmiş, diğerine ise kaleden aşağı atlamasını emretmiştir. Ardından elçiye, bu şekilde itaat eden 20 bin adamı olduğunu söyleyerek gözdağı vermiştir.
Ancak İbrahim Kafesoğlu, Bernard Lewis ve Farhad Daftary gibi önemli tarihçiler bu mektuplaşmaların tarihi gerçekliğini reddetmektedir. Mektuplarda hiçbir tarihin bulunmaması, adı geçen elçilerin o dönemde tamamen meçhul kişiler olması ve Hasan Sabbah'ın biyografisiyle çelişen ifadeler içermesi metinlerin orijinalliğine gölge düşürmektedir. En somut kanıt ise mektupta Hasan Sabbah'ın, kendisinden yaklaşık bir buçuk asır sonra yaşayacak olan Fars şair Şirazlı Sadi'ye ait beyitleri okumasıdır. Bu nedenle uzmanlar, söz konusu belgelerin sonradan İsmaililer tarafından propaganda amacıyla uydurulduğu kanaatindedir.

(Kaynak: HAŞHAŞİLER Efsaneler ve Gerçekler Ayşe Atıcı Arayancan, YEDİTEPE Yayınları)

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...