'Ona temizlenenlerden başkası dokunamaz' ayetindeki temizlenenler kimlerdir?

Bilginin kaynağı olarak akıl, bilgilerimizin kaynağı olması bakımından oldukça önemli bir mevkiye sahiptir. İlk bilgi kuramından bahseden Matüridi, aklı, analiz (tahlil) ve sentez (terkip) yapma kabiliyeti olarak görür. Yani Matüridi'ye göre akıl, "aynı özellikte olup bir araya gelmesi mümkün olan şeyleri birleştiren ve ayrılması mümkün olanları da ayıran şey" olarak tanımlar.( Matüridi, Kitabü't-Tevhid, 5.) Matüridi'nin en önemli takipçilerinden biri olan Nesefi'de aklı bir bilgi sebebi, bir bilgi kaynağı olarak kabul eder. Nesefi, akıl ile nazar ve istidlal etmekten, bilgiye götüren, bilgiye ulaştıran "bir bilgi elde etme yolu” olarak görür.( Nesefi, Tabsıratü'l-Edille, 1.cilt sayfa 27.) Dolayısıyla Nesefi'ye göre akıl, bilinmesi mümkün olanları sınıflayarak onlardan mantıki sonuçlar çıkaran ve insana kıyas yapma gücü veren bir araç olarak kabul edilmektedir. Pezdevi de aklı, duyu organları gibi nesnelerin bilinmesinde bir vasıta (araç) olarak değerlendirir. Allah, insanların eşyanın hakikatini tanımaları için aklı bir vasıta olarak yaratmıştır. Pezdevi, aklın mahiyetine ilişkin olarak şöyle der; Akıl parlak, latif bir cisimdir. Aklın yeri beyin olup, etkisi kalptedir. Kalp, gözün, güneşin ve eşyanın ışığıyla algılayıcı olması gibi aklın nuruyla nesne ve eşyaları idrak eder. Nur azalır veya zayıflarsa idrak de o oranda azalır veya zayıflar.( Pezdevi, Usuli'd Din, 297-298) Ancak aklın işlevleri çok çeşitlidir. Akıl kendi başına bağımsız bir bilgi kaynağı olmakla birlikte, diğer bilgi elde edilen kaynakların kontrolünü de yapar.
Bütün bilgi kaynaklarından gelen bilgileri tasnif eder ve kendisine iletilen bilgilerin güvenirliği ile ilgili kararlar verir. Akıl bununla da yetinmez kendisine ulaşan bilgilere dayanarak başka bilgilerde üretir. Aynı zamanda akıl bazı şeyleri bedihi (apriori) olarak anlatılan, bir şeyin aynı anda iki farklı yerde olmayacağı, bir bilir. Bu bilgiler zorunlu bilgilerdir.( Nesefi, Tabsıratü'l-Edille, cilt 1 sayfa 27; Sabuni, Bidaye fi Usulid-Din, 49-50.) Örneğin mantık ilminde anlatılan bir şeyin aynı anda iki farklı yerde olmayacağı bir şeyin kendisiyle özdeş olduğu, üçüncü ihtimalin yokluğu, bütün parçasından büyüktür vb. şeyler bu tür bir bilgidir. Akıl duyularımızın verileri ile apriori bilgileri kullanarak yeni düşünceler/fikirler üretir. Fakat bu fikirlerin bilgi olabilmesi için diğer bilgi kaynaklarıyla kontrolü gerekir.
Akıl gerek bilgi kaynağı olarak gerekse diğer bilgi kaynaklarının güvenirliğini sağlayan bir yeti/güç olarak bilgi epistemolojisinde çok önemli bir konuma sahiptir. Eğer akıl kabul edilmez, ona ve verdiği bilgilere güvenilmezse o zaman her türlü bilgi ve değer de geçerliliğini yitirir. Bu bağlamda Kur'an; asla aklı küçümsemez, değersiz hale getirmez, aksine inkarcılığı, sapkınlığı, günahkarlığı ve cehaleti aklı kullanmamaya ve akletmemeye bağlar. "... ancak bilginler düşünüp anlar" (Ankebut suresi ayet 43)". Allah azabı akıllarını kullanmayanlara verir.",(Yunus süresi ayet 100) ölen açık bir delille ölsün, yaşayan da açık bir delille (beyyine) "(Enfal suresi 42. Ayet) Dolayısıyla aklı küçümsemek, atıl bırakmak, karşı çıkmak, Allah'ın insana yol gösterici (hidayeti amme) olarak lütfettiği bu niteliğin kıymetini bilmemek anlamına gelir. Çünkü Kur'an kendisinde akıl bulunanları, aklı kullananları diğer varlıklardan daha saygın, değerli olduğunu ifade eder. Ayrıca Kur'an, yüzlerce ayette akla direk veya dolaylı vurgu yaparak aklın önemini, akıl yürüterek doğru bilgiye ulaşabileceğini haber vermektedir.(Bakara suresi ayet 164; Fussilet suresi 53 ve 54. Ayetler; Zariyat suresi 20 ve 21. Ayetler; Gaşiye suresi 17 ve 20. Ayetler) Birçok ayette duyu ve tecrübeyle elde edilemeyen bilgilerin aklın istidlal/nazar yaparak bilgiye ulaşılabileceğine vurgu yapılmaktadır. Neticede akıl, haber ve duyu alanlarının dışında kalan birçok konuda insana doğru ve güvenilir bilgi verir. Böylece insanın bilgiye erişmesinde önemli bir role sahiptir. Yani insan için vazgeçilmez bir bilgi kaynağıdır.

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...