Ölmüş insanlardan yardım istemek?

Yusufiyeli Nickli Üyeden Alıntı

Değerli kardeşim Bakara suresi 102. ayet gerek metinsel bağlam gerek söz dizimi ve anlam bakımından zor anlaşılan ve açıklanması da hayli güç olan ayetlerden biri olarak karşımıza çıkar. O kadar ki ayet metninde geçen her bir kelimeyle ilgili yorumlar, alternatifleriyle birlikte değerlendirildiğinde, toplam sayı 1260'a ulaşır. (Tabatabat el-Mizan 1.cilt sayfa 230-231) Nüzul ortamındaki hitap-muhatap diyalektiği göz ardı edildiğinde, bu ayetteki hemen her cümleden, özellikle de iki melek olarak kabul edilen Harüt ve Marüt'la ilgili ifadelerden birbirine zıt manalar çıkarmak mümkündür. Nitekim klasik tefsir literatürüne göz atıldığında, birçok müfessirin ayetteki ifadeleri Harüt ve Marüt'a sihir bilgisi verildiği ve bu iki meleğin insanlara sihir öğrettikleri şeklinde açıkladığı, buna mukabil diğer bazı müfessirlerin söz konusu ifadeleri tam tersi şekilde yorumladıkları görülür.
Ayetin başında "vettebeü" lafzıyla işaret edilen zümre, genelde Yahudiler, özelde Hz. Peygamber dönemindeki Medine Yahudileridir. Çünkü daha önceki ayetlerden de anlaşılacağı gibi Bakara süresi 102. ayet Hz. Peygamber ve bazı sahabilerle cedelleşen bir grubun Hz. Süleyman'la ilgili asılsız iddialarına cevap mahiyetindedir. Cedelci grup Medine Yahudi cemaatinin önde gelen simalarıdır. Bazı rivayetlere göre Hz. Peygamber'in Medine'deki Yahudilerle diyalogları sırasında Hz. Süleyman'dan nebi (peygamber) olarak söz etmesi kimi Yahudiler- ce tuhaf karşılanmıştır. Bu Yahudi taifesi, "Muhammed, Davüd'un oğlu Süleyman'ın peygamber olduğunu zannediyor. Halbuki o sihirbazdı iddiasında bulununca, Hz. Süleyman hakkındaki bu tür iddiaları red deden Bakara süresi 102. ayet inmiştir. (Kurtubi el-Cami, 2.cilt sayfa 41-42; Ebu Hayyan el-Bahru’l-Muhit 1.cilt sayfa 523) Diğer bazı rivayetlerde ise Yahudilerin Tevrat'a ve Musa şeriatına bağlı kalmak yerine Hz. Süleyman'ın veziri ve katibi Asaf b. Berahya'ya nispet edilen sihirle ilgili bir metne ve/veya Harüt ve Marüt'a nispet edilen sihir/büyü bilgisine temessük etmeleri üzerine Bakara 2/102. ayetin hem bu sihir/büyü odaklı küfrü/kafirliği ve hem de Hz. Süleyman'la ilgili çarpık anlayışı/inanışı reddetmek için nazil olduğu belirtilmiştir. (Taberi, Camiu’l-Beyan 2.cilt sayfa 327; İbn Kesir, Tefsiru’l-Kur’an 1.cilt sayfa 347-349)
Kimi müfessirlere göre en isabetli yorum budur. Ayetin وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ
-şeklindeki kısmında takdim-tehir bulunduğunu varsayan bu yoruma göre takdiri mana şudur: Süleyman küfre girmedi; Yahudilerce iddia edilenin aksine iki meleğe (Cebrail ve Mikail) de sihir bilgisi indirilmedi. Fakat şeytanlar, yani Babil'de Harüt ve Marüt isimli şeytanlar, halka
وما أنزل على الملكين ، ولكن الشياطين كفروا) "sihir-büyü öğreterek kafir oldular يعلمون) الناس السحر ببابل هاروت وماروت
Bu tenzihçi yorumda, Harut ve Marut’’ وَلكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا" ,
Fakat şeytanlar kafir oldular) ifadesinde geçen "şeytanlar" dan bedel sayılır. Dolayısıyla insanlara sihir büyü öğretenler iki melek değil, Babil'de Harüt ve Marüt diye anılan iki şeytan ya da şeytan tabiatlı iki insandır.(Tabersi, Mecmau’l-Beyan 1.cilt sayfa 246) Fakat burada tesniye (ikil) formundaki iki ismin (Harüt ve Marüt) çoğul kipindeki "şeytanlar"dan bedel kabul edilip birbiriyle özdeşleştirilmesi, nahiv (gramer) açısından sorunlu kabul edilebilir. Kurtubi başta Nisa süresi 11. ayet olmak üzere bir dizi gerekçeye binaen Arap dilinde kimi zaman iki kişi için çoğul kipinde lafızlar kullanıldığını belirtmiştir. (Kurtubi, el-Cami, 2.cilt sayfa 50-51) Ayette takdim-tehir bulunduğu varsayımına dayanan bu yorum, Abdullah İbn Abbas ve Rebi' b. Enes'in, " وما أنزل على الملكين" ifadesini, "Allah iki meleğe sihir bilgisi indirmedi" şeklinde açıklamalarıyla bağlantılı olarak, erken dönem müfessirlerden Taberi (ö. tarafından da kaydedilmiştir.(Taberi, Camiu’l-Beyan 2.cilt sayfa 331-332)
ikinci izaha göre "وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ" -ifadesinin başındaki "ma" harfi, "ellezi" manasında bir ilgi zamiri hüviyetindedir. Fakat atıf harfiyle başlayan bu ifadenin neye matuf olduğu konusunda ihtilaf edilmiştir. Bir ihtimale göre bu ifade, "" cümlesindeki "sihr" kelimesine matuf olabilir. Bu takdirde, "Şeytan tinetli kimseler halka sihir/büyü işini ve aynı zamanda Babil'de Harüt ve Marüt adlı iki meleğe indirilen sihir bilgisini öğretiyorlar" şeklinde bir anlam içerir. İkinci bir ihtimale göre söz konusu ifade, "مَا تَتْلُوا الشَّيَاط۪ينُ عَلٰى مُلْكِ سُلَيْمٰنَۚ" cümlesine matuf olabilir. Üçüncü bir ihtimale göre ise"وَمَا أَنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْن’’ cümlesindeki "ma" harfi " عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ’’ lafzına matuf kabul edilmelidir. Bu takdirde, ayetin ilgili kısmı şöyle bir anlam içerir: "O Yahudiler Süleyman'ın hükümranlığı ve Harüt-Marüt adlı iki meleğe indirilen bilgi hususunda şeytan tinetli kimselerin uydurdukları yalanlara tabi oldular."(İbn Adil, el-Lübab 2.cilt sayfa 337-339)