hayatül hayevan dan

[☆Yusufiyeli]

[Başlık Bölümü]
Hayatü’l-Hayevan Tercümesinin Birinci Cildi
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ (Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla)
[Giriş ve Övgü Kısmı]
Sınırsız hamd ve sayısız şükür, her iki cihanın alemlerini varlık sahasına "كُن" (Ol) emri ile çıkaran ذو الجلال و الاکرام (Celal ve İkram Sahibi) Allah Teala Hazretleri'ne layık ve yaraşır ki; insanoğlunu anlayış ve konuşma yeteneğiyle diğer alem türlerinden ayırt edip üstün kıldı ﷻ.
Sonsuz salat ve pekiştirilmiş selam ise, mucizelerinin her çeşidi olağanüstü olan ve "سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى" (Kulunu gece yürüten Allah noksan sıfatlardan münezzehtir) bahçesinin bülbülü olan Peygamber Efendimiz Hazretleri'ne hak ve layıktır ki; hüküm ve sırları içinde barındıran, mücevher saçan sözlerin en şereflisi olan Kur'an-ı Kerim'i vahiy, peygamberlik, gayb dili ve teklik sırrıyla söyleyip beyan eyledi ﷺ.
عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ الْأَطْهَارِ وَأَصْحَابِهِ الْأَخْيَارِ مِنَ الصَّلَوَاتِ أَزْكَاهَا وَمِنَ التَّسْلِيمَاتِ أَوْفَاهَا
(Salatların en temizi ve selamların en eksiksiz olanı onun, temiz ailesinin ve hayırlı sahabesinin üzerine olsun.)
[Eserin Yazılış Sebebi ve Dönemin Devlet Büyüklerine Övgü]
(أَمَّا بَعْدُ - Bundan Sonra): Bu zayıf, hakir, çaresiz ve fakir küçük kulun; geçmiş büyüklerin kalanlarından ve sonrakilerin en hayırlısı olan, çeşitli ilimlerle süslenmiş ve takva ile bezenmiş ulu babası el-Hac İbrahim Efendi'nin oğlu Abdurrahman Efendi -ki kendisi Adana doğumlu olup Sivas'ı yurt edinmiştir- alemlerin Rabbinin lütuflarının özü, dünyanın ve dinin aziz kılıcısı, İslam'ın ve Müslümanların yardımcısı, Mekke ve Medine'nin hizmetkarı (خَادِمُ الْحَرَمَيْنِ الشَّرِيفَيْنِ), alemin padişahı, Arap ve Acem hükümdarlarının efendisi, ümmetlerin sığınağı ve nimetleri yayan, gazilerin ve mücahitlerin sultanı -ki o, sultan oğlu sultandır-, fetihlerin ve gazaların babası, şevketli, azametli, heybetli ulu padişahımız Gazi Mahmud Han (II. Mahmud) Hazretleri'nin -Allah onu ihsanı bol padişahlıkla desteklesin ve saltanatının temelini zamanın sonuna kadar ebedi kılsın, orduları her an ve zamanda daima muzaffer olsun- padişahlık döneminde ve uğurlu zamanlarında şehirlerin en güzelinden olan meşhur Sivas şehrinde Hanefi imamlarının görüşleri ile fetva vermeye yetkili (müftü) olup, çoğu zaman fetva vermekle meşgul iken beni de kendi hizmetinde görevlendirmişti.
Bu uğurlu ve bereketli zamanda; padişahlığın her türlü iyilikleri ve herkesçe itaat edilen dünya hizmetleri ile akranlarından üstün, irfan seçkini, Müslüman fakirlerin yardımcısı, alimlerin ve salihlerin dostu, dulların ve yetimlerin gözeticisi, iyilik ve ikram kapılarını açan, emirlerin en şereflisi ulu Muhammed Paşa -merhum Osman Paşa'nın oğlu olup Bozalızade diye meşhurdur; kendisinin ve bütün Müslümanların üzerine Allah'ın rahmet ve mağfireti olsun, iyilik saçmakta gayretli, afetlerden ve üzüntülerden uzak, vezirlerin ve sultanın lütuflarıyla seçkin kılınmaya devam etsin- Hazretleri'nin meyil, rağbet ve yüce himmetleri; daima hayır ve iyilik eserlerine, kurtuluş yolu olan geçmişlerin haberlerine dair bilim ve marifete, özellikle de bedenlere dair sağlık ve hastalığın derinliğini anlamaya yönelik olmuştur. Bu hususta geçmiş alimlerin eserlerini ve müelliflerin kitaplarını incelemek istemiştir... [Mukaddimenin Son Kısmı - Çeviri Süreci ve Dua]
... Sonrakilerin pek çoğu, öncekilerin eserlerini temellendirip kopyalamaktan başka bir şey yapmamıştır. Alimlerin önderi, araştırmacıların rehberi, faydalı eserler sahibi, şöhretli Şeyh, Büyük Alim Kemalüddin Ebü'l-Beka Muhammed bin Musa bin İsa el-Mısri ed-Demiri eş-Şafii -Allah ona rahmet etsin ve onu cennetin en güzel yerinde ağırlasın- Hazretlerinin en güzel telifi olan "Hayatü'l-Hayevan" adlı bu kitap; hadislerin incilerini, tarih ve tıp bilgilerini barındıran, şifalı ilaçların özelliklerini açıklayan, sağlam rivayetleri ve şaşılacak hikayeleri içeren bir eserdir. Sadece bunlarla da kalmayıp Allah Teala'nın kudretini ve birliğini gösteren delilleri, tabiatların özelliklerini de barındıran, herkesin ilgisini çeken, okunması arzu edilen ve rağbet gören bir ilim olmuştur. Eserin ifadeleri latif, üslubu çok akıcıdır. Arap edebiyatını ve dil kurallarını bilenler bundan pek çok ince mana çıkarıp istifade ederler.
İşte bu sebeple, zamanın en dürüst insanlarından eldeki mevcut nüshalar toplandı. Nadir ve değerli bazı kitaplarda bu esere dair zikredilen açıklamalar incelendi. Bu güzel kitabın Türkçe diline çevrilmesi, kaleme alınması ve açıklanması istendiğinde; Allah'ın yardımına sığınarak ve O'na tevekkül ederek tercümeye başlandı. Yapılan bu Türkçe tercümeye "Aynü'l-Hayat" (Hayat Pınarı) adı verildi. Müellif merhum Şeyh Demiri’nin -Allah’ın rahmeti üzerine olsun- bu harika kitabından pek çok garip ilim, şaşılacak sanatlar ve hayranlık uyandıran faydalı bilgiler çıkarılıp açıklandı. Müfessirlerden (Kur'an tefsiri yapan alimlerden) nakledilen sırlar ve derin manalar aktarıldı. Her bir hayvandan bahsedilirken, o hayvanın adı geçen pek çok şerif hadis, sahabe ve tabiin sözü de esere eklendi. Hayvanların yaşayışları, avlanma usulleri, helal ve haram olma durumları, tıp alanındaki faydaları ve zararları anlatıldı. Ayrıca Arap edebiyatının en fasih şairlerinin şiirlerinden seçme beyitler, ibretlik öğütler, nasihatler ve meşhur Arap atasözleri (emsal-i arab) de metne dahil edildi.
Böylece bu kitap sadece bir hayvanlar tarihi değil, aynı zamanda şeriatın hükümlerini içeren "İlimlerin en şereflisi din ilmidir, ondan sonra ise beden (tıp) ilmidir" kuralına uygun bir eser haline geldi. Şiirsel anlatımların yanı sıra rüya tabirleri (ilm-i tabir) de kitapta geniş yer buldu. Hayvanların rüyada görülmesinin ne anlama geldiği açıklandı. Tercüme sırasında eksik kalan veya hatalı yazılan yerler olduysa, elimizdeki nüshaların yetersizliğinden kaynaklanmıştır. Bu kıymetli eser, büyük bir gayretle on ay gibi kısa bir sürede tamamlanarak nihayete erdi. Bilgi sahiplerinden, her şeyi en iyi bilen ve kusurları örten Allah'ın adıyla -اللَّهُمَّ اسْتُرْ بِكَ الْجَمِيل (Allah'ım, ayıplarımı güzel adınla ört)- kusurlarımızı görmezden gelmelerini rica ederiz. Tercüme sürecinde kelimelerin akışını bozmamaya gayret ettik. Umulur ki bu hayırlı hizmet, şeriatın nurlu yoluna ve Hanefi mezhebinin yüce makamına bir hizmet sayılır; ahirette günahlarımızın affına, Peygamber Efendimiz'in şefaatine ve Allah'ın cemalini görmemize vesile olur.
________________________________________
[Kitabın Başlangıcı - Hemze Harfi Bölümü]
ﷴ بَابُ الْهَمْزَةِ مِنْ كِتَابِ تَرْجَمَةِ حَيَاةِ الْحَيَوَانِ ﷴ
(Hayatü'l-Hayevan Tercümesi Kitabının Hemze Harfi Bölümü)
(الْأَسَدُ - El-Esed / Arslan): Birinci hayvandır. Farsçada "şir" denilen meşhur hayvandır. Erkeğine esed, dişisine esede denir. Sözlükte aslan kelimesi, Cahiliye döneminde yaşamış "Ümmü Zer" hadisinde geçen "Zevci ke'l-esed" (Kocam aslan gibidir) ifadesinde de yer alır. O meşhur hadiste, on bir tane kadın Mekke'de veya bir rivayete göre Medine yakınlarında bir araya gelip sözleşmişler, kocalarının iyi ve kötü yönlerini, ahlaklarını anlatmışlardır. Her biri eşinin durumunu ve vasıflarını birer birer dile getirmiştir. Ümmü Zer ve kocası Ebu Zer ile ilgili bu uzun ve meşhur hadisi, Hz. Aişe-i Sıddika -Allah ondan razı olsun- Hazretleri rivayet etmiş ve Peygamber Efendimiz ﷺ de bu sözleri işitip onaylamış ve ona rehberlik edici açıklamalar yapmıştır...