Gaybın Kapısı, işaretin Sınırı...

Üstadım, cevabınız için Allah razı olsun. En‘âm 59’un tevhidî merkezini çok güzel beyan buyurdunuz. Ayetin mânâsı itibarıyla hükmü açıktır: Gaybın mefâtîhi, yani anahtarları ve hazineleri yalnız Cenâb-ı Hakk’ın katındadır. Karada ve denizde olan, düşen yaprak, arzın karanlıklarındaki habbe, yaş ve kuru her şey O’nun ezelî ilminde, takdirinde ve Kitâb-ı Mübîn’de sabittir.

Bizim sualimiz de zaten bu hakikati tartışmak için değil; bilakis bu hakikatin kul idrakindeki hududunu tayin etmek içindi.

Çünkü ayet iki büyük esası birlikte vazeder:

Birincisi: Gaybın anahtarı mahlûkun elinde değildir.
İkincisi: Âlemde cereyan eden hiçbir şey ilâhî ilim, hikmet ve takdirin dışında değildir.

Burada usûl şudur:

Allah’ın ilmi yakînîdir; kulun idraki zannîdir.
Allah’ın takdiri mutlaktır; kulun sezgisi mukayyettir.
Kitâb-ı Mübîn’de sabit olan hakikati Allah bilir; kul ise ancak kendisine açılan kadarından ibret alır.

Bu sebeple işaret tamamen inkâr edilmez; çünkü âlem başıboş değildir. Fakat işaret gayb bilgisi yerine de konulmaz; çünkü gaybın anahtarı kulda değildir.

Mesela bir yaprağın düşmesi Allah’ın ilmindedir. Kul o yaprağın düşüşünden faniliği, kudreti, hikmeti ve ilâhî murakabeyi anlayabilir. Bu ibrettir, edeptir, tefekkürdür. Fakat o yaprağa bakıp “kesin şu olacak, bu hadise buna delildir” diye hüküm vermek, işareti kendi makamından çıkarıp gayb hükmü makamına taşımaktır.

Aynı şekilde rüya, ilham, firâset, remiz, sayı, vakit ve kalbe gelen mânâ; eğer Kur’ân, Sünnet, şeriat edebi ve tevhid mizânı içinde kalırsa kul için bir ikaz ve ibret olabilir. Fakat bunlar kesin hükme, kader tayinine, başkaları üzerinde bağlayıcı delile dönüştürülürse orada hudut aşılmış olur.

İlham hüccet-i şer‘iyye değildir; sahibine ait bir işarettir.
Firâset basirettir; fakat gaybı kuşatan ilim değildir.
Rüya mânâ taşıyabilir; fakat şeriatın yerine geçmez.
Remiz ibret kapısıdır; hüküm makamı değildir.

__________________
Muhammedün Tâcü Ruslillâhi Qâtıbeten; Muhammedün Sâdiku’l-Akvâli ve’l-Kelimi. ﷺ