hayatül hayevan dan

[Başlık Bölümü]
Hayatü’l-Hayevan Tercümesinin Birinci Cildi
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ (Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla)
[Giriş ve Övgü Kısmı]
Sınırsız hamd ve sayısız şükür, her iki cihanın alemlerini varlık sahasına "كُن" (Ol) emri ile çıkaran ذو الجلال و الاکرام (Celal ve İkram Sahibi) Allah Teala Hazretleri'ne layık ve yaraşır ki; insanoğlunu anlayış ve konuşma yeteneğiyle diğer alem türlerinden ayırt edip üstün kıldı ﷻ.
Sonsuz salat ve pekiştirilmiş selam ise, mucizelerinin her çeşidi olağanüstü olan ve "سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى" (Kulunu gece yürüten Allah noksan sıfatlardan münezzehtir) bahçesinin bülbülü olan Peygamber Efendimiz Hazretleri'ne hak ve layıktır ki; hüküm ve sırları içinde barındıran, mücevher saçan sözlerin en şereflisi olan Kur'an-ı Kerim'i vahiy, peygamberlik, gayb dili ve teklik sırrıyla söyleyip beyan eyledi ﷺ.
عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ الْأَطْهَارِ وَأَصْحَابِهِ الْأَخْيَارِ مِنَ الصَّلَوَاتِ أَزْكَاهَا وَمِنَ التَّسْلِيمَاتِ أَوْفَاهَا
(Salatların en temizi ve selamların en eksiksiz olanı onun, temiz ailesinin ve hayırlı sahabesinin üzerine olsun.)
[Eserin Yazılış Sebebi ve Dönemin Devlet Büyüklerine Övgü]
(أَمَّا بَعْدُ - Bundan Sonra): Bu zayıf, hakir, çaresiz ve fakir küçük kulun; geçmiş büyüklerin kalanlarından ve sonrakilerin en hayırlısı olan, çeşitli ilimlerle süslenmiş ve takva ile bezenmiş ulu babası el-Hac İbrahim Efendi'nin oğlu Abdurrahman Efendi -ki kendisi Adana doğumlu olup Sivas'ı yurt edinmiştir- alemlerin Rabbinin lütuflarının özü, dünyanın ve dinin aziz kılıcısı, İslam'ın ve Müslümanların yardımcısı, Mekke ve Medine'nin hizmetkarı (خَادِمُ الْحَرَمَيْنِ الشَّرِيفَيْنِ), alemin padişahı, Arap ve Acem hükümdarlarının efendisi, ümmetlerin sığınağı ve nimetleri yayan, gazilerin ve mücahitlerin sultanı -ki o, sultan oğlu sultandır-, fetihlerin ve gazaların babası, şevketli, azametli, heybetli ulu padişahımız Gazi Mahmud Han (II. Mahmud) Hazretleri'nin -Allah onu ihsanı bol padişahlıkla desteklesin ve saltanatının temelini zamanın sonuna kadar ebedi kılsın, orduları her an ve zamanda daima muzaffer olsun- padişahlık döneminde ve uğurlu zamanlarında şehirlerin en güzelinden olan meşhur Sivas şehrinde Hanefi imamlarının görüşleri ile fetva vermeye yetkili (müftü) olup, çoğu zaman fetva vermekle meşgul iken beni de kendi hizmetinde görevlendirmişti.
Bu uğurlu ve bereketli zamanda; padişahlığın her türlü iyilikleri ve herkesçe itaat edilen dünya hizmetleri ile akranlarından üstün, irfan seçkini, Müslüman fakirlerin yardımcısı, alimlerin ve salihlerin dostu, dulların ve yetimlerin gözeticisi, iyilik ve ikram kapılarını açan, emirlerin en şereflisi ulu Muhammed Paşa -merhum Osman Paşa'nın oğlu olup Bozalızade diye meşhurdur; kendisinin ve bütün Müslümanların üzerine Allah'ın rahmet ve mağfireti olsun, iyilik saçmakta gayretli, afetlerden ve üzüntülerden uzak, vezirlerin ve sultanın lütuflarıyla seçkin kılınmaya devam etsin- Hazretleri'nin meyil, rağbet ve yüce himmetleri; daima hayır ve iyilik eserlerine, kurtuluş yolu olan geçmişlerin haberlerine dair bilim ve marifete, özellikle de bedenlere dair sağlık ve hastalığın derinliğini anlamaya yönelik olmuştur. Bu hususta geçmiş alimlerin eserlerini ve müelliflerin kitaplarını incelemek istemiştir... [Mukaddimenin Son Kısmı - Çeviri Süreci ve Dua]
... Sonrakilerin pek çoğu, öncekilerin eserlerini temellendirip kopyalamaktan başka bir şey yapmamıştır. Alimlerin önderi, araştırmacıların rehberi, faydalı eserler sahibi, şöhretli Şeyh, Büyük Alim Kemalüddin Ebü'l-Beka Muhammed bin Musa bin İsa el-Mısri ed-Demiri eş-Şafii -Allah ona rahmet etsin ve onu cennetin en güzel yerinde ağırlasın- Hazretlerinin en güzel telifi olan "Hayatü'l-Hayevan" adlı bu kitap; hadislerin incilerini, tarih ve tıp bilgilerini barındıran, şifalı ilaçların özelliklerini açıklayan, sağlam rivayetleri ve şaşılacak hikayeleri içeren bir eserdir. Sadece bunlarla da kalmayıp Allah Teala'nın kudretini ve birliğini gösteren delilleri, tabiatların özelliklerini de barındıran, herkesin ilgisini çeken, okunması arzu edilen ve rağbet gören bir ilim olmuştur. Eserin ifadeleri latif, üslubu çok akıcıdır. Arap edebiyatını ve dil kurallarını bilenler bundan pek çok ince mana çıkarıp istifade ederler.
İşte bu sebeple, zamanın en dürüst insanlarından eldeki mevcut nüshalar toplandı. Nadir ve değerli bazı kitaplarda bu esere dair zikredilen açıklamalar incelendi. Bu güzel kitabın Türkçe diline çevrilmesi, kaleme alınması ve açıklanması istendiğinde; Allah'ın yardımına sığınarak ve O'na tevekkül ederek tercümeye başlandı. Yapılan bu Türkçe tercümeye "Aynü'l-Hayat" (Hayat Pınarı) adı verildi. Müellif merhum Şeyh Demiri’nin -Allah’ın rahmeti üzerine olsun- bu harika kitabından pek çok garip ilim, şaşılacak sanatlar ve hayranlık uyandıran faydalı bilgiler çıkarılıp açıklandı. Müfessirlerden (Kur'an tefsiri yapan alimlerden) nakledilen sırlar ve derin manalar aktarıldı. Her bir hayvandan bahsedilirken, o hayvanın adı geçen pek çok şerif hadis, sahabe ve tabiin sözü de esere eklendi. Hayvanların yaşayışları, avlanma usulleri, helal ve haram olma durumları, tıp alanındaki faydaları ve zararları anlatıldı. Ayrıca Arap edebiyatının en fasih şairlerinin şiirlerinden seçme beyitler, ibretlik öğütler, nasihatler ve meşhur Arap atasözleri (emsal-i arab) de metne dahil edildi.
Böylece bu kitap sadece bir hayvanlar tarihi değil, aynı zamanda şeriatın hükümlerini içeren "İlimlerin en şereflisi din ilmidir, ondan sonra ise beden (tıp) ilmidir" kuralına uygun bir eser haline geldi. Şiirsel anlatımların yanı sıra rüya tabirleri (ilm-i tabir) de kitapta geniş yer buldu. Hayvanların rüyada görülmesinin ne anlama geldiği açıklandı. Tercüme sırasında eksik kalan veya hatalı yazılan yerler olduysa, elimizdeki nüshaların yetersizliğinden kaynaklanmıştır. Bu kıymetli eser, büyük bir gayretle on ay gibi kısa bir sürede tamamlanarak nihayete erdi. Bilgi sahiplerinden, her şeyi en iyi bilen ve kusurları örten Allah'ın adıyla -اللَّهُمَّ اسْتُرْ بِكَ الْجَمِيل (Allah'ım, ayıplarımı güzel adınla ört)- kusurlarımızı görmezden gelmelerini rica ederiz. Tercüme sürecinde kelimelerin akışını bozmamaya gayret ettik. Umulur ki bu hayırlı hizmet, şeriatın nurlu yoluna ve Hanefi mezhebinin yüce makamına bir hizmet sayılır; ahirette günahlarımızın affına, Peygamber Efendimiz'in şefaatine ve Allah'ın cemalini görmemize vesile olur.
________________________________________
[Kitabın Başlangıcı - Hemze Harfi Bölümü]
ﷴ بَابُ الْهَمْزَةِ مِنْ كِتَابِ تَرْجَمَةِ حَيَاةِ الْحَيَوَانِ ﷴ
(Hayatü'l-Hayevan Tercümesi Kitabının Hemze Harfi Bölümü)
(الْأَسَدُ - El-Esed / Arslan): Birinci hayvandır. Farsçada "şir" denilen meşhur hayvandır. Erkeğine esed, dişisine esede denir. Sözlükte aslan kelimesi, Cahiliye döneminde yaşamış "Ümmü Zer" hadisinde geçen "Zevci ke'l-esed" (Kocam aslan gibidir) ifadesinde de yer alır. O meşhur hadiste, on bir tane kadın Mekke'de veya bir rivayete göre Medine yakınlarında bir araya gelip sözleşmişler, kocalarının iyi ve kötü yönlerini, ahlaklarını anlatmışlardır. Her biri eşinin durumunu ve vasıflarını birer birer dile getirmiştir. Ümmü Zer ve kocası Ebu Zer ile ilgili bu uzun ve meşhur hadisi, Hz. Aişe-i Sıddika -Allah ondan razı olsun- Hazretleri rivayet etmiş ve Peygamber Efendimiz ﷺ de bu sözleri işitip onaylamış ve ona rehberlik edici açıklamalar yapmıştır...

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...

[Ümmü Zer Hadisinin Devamı ve Aslanın İsimleri]
... Peygamber Efendimiz ﷺ, Hazret-i Aişe’ye hitap edip "Ben de senin için Ebû Zer'in Ümmü Zer'e olduğu gibiyim" diye buyurmuştur. Ancak aslan kelimesi, o hadisteki kadınların birinin sözünde şu şekilde geçer: "Eşim eve girdiğinde arslan (aslan) gibidir, dışarı çıktığında ise pars (leopar) gibidir." Yani evde aslan gibi heybetli, vakur ve vakitlerin çoğunda sessiz durur; dışarıda ise pars gibi atılgan ve cesurdur, evdeki eksiklikleri ve kusurları arayıp sormaz, hoşgörülüdür. Aslanın şecaat, güç ve yiğitlikte üstün sıfatları olduğu için pek çok ismi vardır. Dil alimleri aslan için yüzden fazla isim zikretmişlerdir. Bu durum onun şanının büyüklüğünü gösterir. (Burada aslanın Arapça isimleri sıralanmaktadır): Ali bin Kasım bin Cafer el-Lugavi, aslanın yüz otuz azametli ismini bir araya getirmiştir. Bunlardan bazıları; el-Esed, el-Leys, el-Haris, el-Abbas, Ebü'l-Haris, el-Haydar, el-Murtaza, el-Gazanter, el-Kasvere, el-Basir, el-Vard... gibi isimlerdir.
[Aslanın Özellikleri, Şecaati ve İslam Tarihindeki Yeri]
Aslan, vahşi hayvanların en şereflisi ve yırtıcıların şahı kabul edilir. Kuvveti, pençesinin şiddeti ve heybetiyle bilinir. Açlığa ve susuzluğa son derece dayanıklıdır. Çok sabırlıdır ve avını yakalamakta acele etmez. Şecaat ve cesaret denilince akla ilk gelen hayvandır; darbımesellerde (atasözlerinde) cesaretin sembolü olmuştur.
İslam tarihinde de aslan unvanı büyüklere verilmiştir. Hazret-i Hamza bin Abdülmuttalib -Allah ondan razı olsun- Hazretlerine kahramanlığı ve İslam yolundaki benzersiz şecaati sebebiyle "Esedullah" (Allah'ın Aslanı) unvanı verilmiştir. Keza hicret esnasında Peygamber Efendimiz'i ﷺ koruyan ve düşmanlara karşı aslanlar gibi duran Ebû Katade Hazretleri için de "O, Allah'ın aslanlarından bir aslandır" denilmiştir. Nitekim Hazret-i Ebû Bekir -Allah ondan razı olsun- bir savaş sonrasında Kureyşlilerden bahsederken "Hayır, Allah'a yemin ederim ki Allah'ın ve Resulü'nün yolunda savaşan bir aslanın hakkını zayi etmeyiz" buyurarak kahraman sahabilerin değerini aslan benzetmesiyle vurgulamıştır.
[Aslanın Türleri ve Mizaç Özellikleri]
Aristoteles (Aristo) der ki: "Ben aslanın üç ana türünü gördüm. Birincisi kısa boylu, yelesi az ve rengi kırmızıya çalan türdür ki buna kıvırcık aslan da derler. İkincisi uzun boylu, yelesi gür, rengi sarıya çalan ve daha yırtıcı olan türdür. Üçüncüsü ise rengi siyaha çalan, iri yapılı ve azametli olan türdür."
Hayvanların tabiatı ve mizacı incelendiğinde; aslanda son derece asil ve şerefli özellikler bulunur. Tok gözlüdür, ihtiyacından fazlasını telef etmez. Başkasının avladığı avın artığına dönüp bakmaz. Avını yakaladığında önce onu koklar ve eğer tok ise yemeyip bırakır. Aslanın bünyesinde büyük bir hararet (sıcaklık) vardır. Bu sebeple sürekli bir humma (ateşli hastalık) içinde gibi yaşar, vücudu daima sıcaktır. Çok az uyur ve uyurken bile gözleri açık gibidir, en ufak bir seste hemen uyanır. Gebe kaldığında dişi aslan yavrusunu doğurur; ancak yavru ilk doğduğunda hareketsiz ve cansız bir et parçası gibidir. Üç gün bu şekilde kalır, sonra erkek aslan gelip onun üzerine üfler, kükrer ve yavru canlanıp hareket etmeye başlar. Dişi aslan yavrusunu çok korur ve büyüyene kadar yanından ayırmaz.. [Aslanın Huyları ve Mizacı - Devamı]
... Doyduktan sonra geri kalanını bırakıp gider, bir daha o leşe dönüp bakmaz. Aslan acıktığı zaman ahlakı kötüleşir; tok olduğunda ise uysal, barışçıl ve halinden memnun olur. Sudan hiç hoşlanmaz, nitekim "Kendisini aslan zanneden, sudan korkar" sözü meşhurdur. Kendisine iyilik eden ve sevgi gösteren kimseye karşı yakınlık duyar, ona zarar vermez.
Ancak ortaklığın çoğundan nefret eder. Yemek zamanında yanına kimsenin yaklaşmasını istemez. Yemeğe sineklerin üşüşmesinden dahi son derece rahatsız olur ve öfkelenir. Yiyeceğini parçalayıp yerken bile nefsini terbiye eder ve sabır gösterir. Su içmeye gideceği zaman aslanlar su yollarına uğramaktan kaçınırlar.
Eğer köpekler bir yere toplanıp havlaşırsa, aslan o bölgeye girmekten imtina eder; çünkü orada bir kalabalık ve karışıklık olduğunu sezer. Aslan, kralların ve devlet büyüklerinin sembolü olmuştur; zira aslanın yürüyüşünde ve duruşunda büyüklük, vakar ve asalet vardır. Kendi yuvasından başka yerleri pek sahiplenmez, bağımsızlığına düşkündür.
Nitekim şairlerin beyitlerinde de bu durum şöyle zikredilmiştir: (Şiirsel bölüm ve beyitlerin açıklaması) Aslanın bu azametli duruşu ve mağrur yapısı, onun hayvanlar aleminin şahı olarak kabul edilmesini sağlamıştır. Doğu ve Batı hükümdarları da tari boyunca aslanı bir güç göstergesi olarak mühürlerinde, sancaklarında ve saraylarında tasvir etmişlerdir.
[Aslan ile İlgili İnanışlar, Kelami ve Şer'i Hükümler]
Kitabın bu kısmında aslanla ilgili bazı şer'i ve lügat yönünden inceliklere değinilmiştir: Nitekim rüya tabirlerinde aslan görmek; genellikle saltanata, güce, büyük bir devlet adamına veya heybetli bir düşmana delalet eder. Rüyada aslanla boğuştuğunu veya onu yendiğini gören kimse, gerçek hayatta da zorluklara karşı galip gelir ve muradına erer.
Ayrıca şer'i hükümler bakımından, yırtıcı ve pençeli bir hayvan olduğu için aslan etinin yenilmesi İslam fıkhına göre haram kılınmıştır.
Nitekim hadis-i şeriflerde ve sahabe sözlerinde de aslanın bu heybetli yapısına atıflar yapılmıştır: Hazret-i Ömer bin el-Hattab -Allah ondan razı olsun- rivayet ettiği bir hadiste; aslanın yaratılışındaki sırlar, onun yeryüzündeki diğer canlılar üzerindeki heybeti ve Levh-i Mahfuz'da takdir edilen vasıfları uzun uzadıya açıklanmıştır.
[Aslanın Korkuları ve İlginç Özellikleri]
Aslan her ne kadar çok şecaatli, cesur ve korkusuz olarak nitelendirilse ve heybetinden tüm hayvanlar korkup kaçsa da, onun da korktuğu iki şey vardır: Bunlardan birincisi beyaz horozun sesidir (ötüşüdür), ikincisi ise leğen gibi metal kapların birbirine vurulmasıyla çıkan tınlama sesidir. Bu sesleri duyduğunda aslan şaşkına döner, ürker ve oradan uzaklaşır. Hatta kediden ve farenin çıkardığı tıkırtılardan dahi ürktüğü zamanlar olur.
Aslanın derisi, tüyleri ve pençeleri çok sağlam ve dayanıklıdır. Diğer pek çok yırtıcı hayvanın derisi zamanla çürüyüp dökülürken, aslanın derisi uzun yıllar boyunca asaletini ve sağlamlığını korur. Erkek aslanın yelesi onun heybetinin ve gücünün alametidir, dişi aslanda ise bu yele bulunmaz.
İbnü's-Seb'i'nin aktardığına göre; Safa ve Merve tepeleri yakınlarında geçen bir rivayette de aslanın insanlarla ve diğer canlılarla olan münasebetine dair hikmetli kıssalar anlatılmıştır...

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...

[Aslanın İtaati, Kıyamet Alametleri ve Hz. İsa Dönemi]
... "Ya kavm, niçin durursunuz? Şüphesiz bu arslan bizi parçalar ve yutar" diyerek korkularından bağrışıp kaçışırken; Hazret-i Abdullah bin Ömer -Allah onlardan razı olsun- bineğinden inip arslanın yanına vardı ve kulağından tutup yolun kenarına çekti. Sonra insanlara dönüp şöyle buyurdu: "Resulullah Efendimiz'den işittim ki, insanoğlu kendisini yaratan Allah Teala'dan başka kimseden korkmasaydı, Allah onun üzerine kendisinden başka hiçbir şeyi musallat etmezdi (İnsanoğlu ancak Allah'tan gayrısından korktuğu için o korktuğu şey kendisine musallat edilir)."
Sünen-i Ebi Davud'da Abdurrahman bin Adem'den rivayet edilen bir hadis-i şerifte, Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: "Meryem oğlu İsa (Aleyhisselam) yeryüzüne inecek, haçı kıracak, domuzu öldürecek, cizyeyi kaldıracak ve mal o kadar çoğalacak ki kimse dönüp bakmayacaktır. O dönemde yeryüzünde tam bir emniyet ve barış hakim olacaktır. Öyle ki arslan deveyle, kaplan sığırla, kurt koyunla bir arada otlayacak; çocuklar yılanlarla oynayacak da yılanlar onlara hiçbir zarar vermeyecektir." Hz. İsa yeryüzünde kırk yıl kalacak, vefat ettiğinde Müslümanlar onun namazını kılıp Hücre-i Saadet'te Peygamber Efendimiz'in yanına defnedeceklerdir.
[Sefine Hazretleri ve Arslan Kıssası]
Tarih kitaplarında nakledilen meşhur bir kıssada da arslanın itaatine dair şu ibretlik olay anlatılır: Resulullah Efendimiz'in azatlı kölesi olan Sefine Hazretleri, Rum diyarında İslam ordusuyla birlikte çıktığı bir seferde askerlerden ayrı düşüp kaybolmuştu. Karşısına aniden iriyarı, heybetli bir arslan çıktı. Sefine Hazretleri hiç korkmadan arslana doğru seslendi:
"Ey arslan! Ben Resulullah’ın azatlısı Sefine'yim. Yolumu kaybettim, bana yardım et."
Arslan, Sefine Hazretleri'nin bu sözlerini ve Peygamber Efendimiz'in ﷺ adını işitince hemen başını öne eğip uysallaştı. Yanına gelip adeta bir kedi gibi sürtündü, ona bağlılığını gösterdi. Ardından öncülük ederek onu İslam ordusunun bulunduğu yere kadar götürdü. Ordugaha yaklaştıklarında, Sefine Hazretleri'ne adeta veda eder gibi bir ses çıkarıp oradan ayrıldı ve ormana geri döndü. Bu mucizevi olay, arslanın bile Peygamber Efendimiz'in ashabına duyduğu saygı ve itaatin en açık delillerindendir...
[Utbe bin Ebi Leheb'in Aslan Tarafından Helak Edilmesi]
Hadis kitaplarından Müslim, Tirmizi, Nesai ve İbn Mace'de yalnız bu hadis değil, Sefine hadisinden başka şu rivayet de aktarılmıştır: Peygamber Efendimiz, Ebû Leheb'in oğlu Utbe'nin kendisine yaptığı eziyet üzerine beddua edip şöyle buyurdu: "Allah'ım, onun üzerine yaratıklarından (köpeklerinden) bir köpeği musallat et."
Bunun üzerine Şam arazisinde Zerka denilen mevkide Utbe'yi bir arslan parçalayıp helak etti. Ravi hadisinden Ebû Nuaym ve İbn Asakir de rivayet edip sahih kabul etmişlerdir. Hadisin ravisi Ebû Nuaym, Esved bin Şeyban'dan, o da ravilerden aktarır. Şam tarafına doğru ticaret amacıyla yola çıktığımızda, bir rahibin manastırının bulunduğu yerde konakladık. Rahip bize dönüp şöyle dedi: "Siz buraya ne yüzle geldiniz? Bu mekanda yırtıcı hayvanlar pek çoktur." Utbe arkadaşlarına hitap edip "Siz benim başımı ve canımı koruyun, biliyorsunuz ki Muhammed oğluna beddua etmiştir" dedi. Bunun üzerine arkadaşlarının yüklerini üst üste yığıp, onun için yüklerin üzerinde yüksekçe bir döşek hazırladılar ve Utbe orada uyudu. Gece olunca bir arslan gelip aralarından yüklerin üzerine doğru sıçradı, orada yatan Utbe'nin başını kapıp kopardı.
Başka bir rivayette ise arslan onu sadece koklayıp bırakmış, korkudan ödünün patlaması sonucu ölmüştür denir. Fakat ilk rivayet daha kuvvetlidir; zira arslan parçaladıktan sonra ayağını kaldırdığında kaba etinin koptuğu görülmüştür.
[Cüzzam ve Arslan İlişkisi - Sağlık ve Şer'i Hükümler]
Buhari-i Şerif'te rivayet edilen bir hadiste Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: "Cüzzamlı hastadan, arsandan kaçar gibi kaçınız." Yani cüzzam hastalığı bulaşıcı ve tehlikeli bir hastalık olduğu için ondan uzak durun denmiştir. Hadisin devamında "Cüzzamlı ile aranızda bir mızrak boyu mesafe kalarak konuşun" buyurulmuştur. İmam Şafii, cüzzamlı kişinin eşinin de bu hastalıktan dolayı boşanma talebinde bulunabileceğini belirtmiştir.
Müellif, İmam Şafii'nin "Cüzzamlı bir anneden doğan çocuk nadiren sağlam olur" sözünü aktarır. Tıbbi ve şer'i olarak hastalıkların sirayet etmesi (bulaşması) meselesinde Müslümanların itikadı şudur: Hastalık tek başına değil, ancak Allah Teala'nın takdiri ve izniyle bulaşır. Nitekim hadis-i şerifte "Hastalığın kendi kendine bulaşması (la adve) ve uğursuzluk (la tayere) yoktur" buyurularak cahiliye inanışları reddedilmiştir. Yani asıl tesir ve takdir Allah'ındır.
Peygamber Efendimiz, cüzzamlı bir hastanın elinden tutup "Allah'ın adına güvenerek ve O'na tevekkül ederek ye" buyurmuş ve ashabına korkuyu değil, tevekkülü aşılamıştır. Hadislerde geçen emirler, insanların tedbir alması ve kendilerini tehlikeye atmaması içindir...

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...

Evvela, شيخ صلاح الدين (Şeyh Selahaddin) rahmetullahi aleyh kavaidinde zikredip, evladın anasında cüzam yahut baras (alaca) hastalığı olsa, hak-ı حضانةsi (hizmet, bakım ve terbiye hakkı) sakıta olur (düşer) ve fıtık sebebiyle sirayet havfı (bulaşma korkusu) olduğunda, Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem’in hadis-i şerifini delil getirdi ki: لا يورد ذو عاهة على مصح (Hasta olan, sağlıklı olanın yanına getirilmesin).
Şöyle bilinsin ki, شيخ صلاح الدين (Şeyh Selahaddin) zikrettiği aşikardır ve muhtarlardan olan Hanefi mezhebi olup, muharrir nam kitabın müellifi, "Ben niye bu yönüyle fetva verdiğimi شيخ صلاح الدين’e tekit (vurgu) eyledim; zira Maliki imamları bunu tasrih (açıkça beyan) etmişlerdir ki, ashab-ı maraz (hastalık sahipleri) ile hane (ev)lerde ve fırınlarda beraber sakin olmaktan (oturmaktan) men olunurlar." demiştir. Mezkur kitabın sahibi der ki: "Fırın ve bunun gibi olan bir kimse, sakin iken sonra marazlansa (hastalansa) kaldırıp, ayıp (kusur) vecihle derler; şairler tasrih etmişlerdir ki, cariye ile nikahı si (nikahlanması), cüzam marazlı olan cariye ile nefsin ianesine (korunmasına) cemaatle temkin ve rıza göstermek vacip olup ve bu kavil (söz) zahir-i hadise muhalif olmakla işkali var iken..."
Böyle bir halde, روضه (Ravza) nam kitapta gelmiştir ve bu kavil, menkuhe (nikahlı) hatunun cüzamlı zevcinin (kocasının) yanında durmakta dahi ihtiyar (seçim) olunmuştur. Ve gah olur ki mülk-i yemin, mülk-i müteaddidden (birden fazla mülkiyetten) en akva (en güçlü) oluverdiğinden bu maddede cariye ile zevce (eş) nikahı fark dahi olunur ki, cariye ve zevce ile evlenince zevcede evveliye (öncelik) üzere amel ve esed (aslan) lafzı bittabi hadis-i şerifte gelmiştir ki, Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem hicret hakkında buyurdu:
أكلك الاسد (Seni aslan yesin!) Ey avret (kadın), seni arslan أكل eyledi (yedi) deyip, ol avret-i arslan أكل eyledi (parçaladı).
طبراني (Taberani) ve ابو منصور الديلمي (Ebu Mansur ed-Deylemi) ve الحافظ المنذري (el-Hafız el-Münziri) radıyallahu anhum hazretlerinden rivayet ederler ki, Nebi-yi Muhterem sallallahu aleyhi ve sellem ashabına hitap edip buyurdu ki:
أتدرون ما يقول الاسد في زئيره (Aslanın kükrerken ne dediğini bilir misiniz?) Dediler: الله ورسوله أعلم (Allah ve Resulü en iyi bilendir). قال (Buyurdu ki): انه يقول اللهم لا تسلطني على احد من اهل المعروف (Şüphesiz aslan der ki: 'Allah'ım, beni iyilik ehlinden, maruf ehlinden hiçbir kimseye musallat etme!').
"Ey ashab, arslanın avazında (sesinde) ne söyler siz bilir misiniz?" Ey ashab, işitti eyledi, Allah ve Resulü ziyade bilir. Peygamber eyledi: "Arslan söyler ki, ey benim Halık'ım (Yaratıcım), meşhur ve nafizü'l-kelam (sözü geçen) olan kelamın, olan kimseye beni musallat etme."
فائدة أخرى (Diğer Bir Fayda): ابن عيسى (İbn İsa) Ameli'l-Yevm ve'l-Leyle adlı kitabında, داود بن حصين (Davud b. Husayn)'den, o da عكرمة (İkrime)'den, o da ابن عباس (İbn Abbas) radıyallahu anhüma’dan, o dahi حضرت علی بن ابی طالب كرم الله وجهه (Hazret-i Ali b. Ebi Talib kerremallahu vechehü) hazretlerinden rivayet ettikçi hadisinden rivayet edip buyurdu ki:
إذا كنت بواد تخاف فيه الاسد فقال اعوذ بدانيال و بالجب من شر الاسد (Eğer içinde aslandan korktuğun bir vadide olursan şöyle de: 'Aslanın şerrinden Danyal'a ve kuyuya sığınırım.')
İnteha (Bitti). "Yani sen arslanlı bir yerde olursan, o aslan bu nassı (sözü) okur ki, ben sığınırım Danyal hürmetine ve Danyal’ın bırakıldığı kuyu hürmetine..." deyip gider. بيهقي (Beyhaki) Şuabü’l-İman kitabında olan kıssa ile bu hadise işaret eyledi ki:
حضرت دانيال (Hazret-i Danyal) Nebi aleyhisselam, kavmi tarafından bir kuyuya bırakılıp, yırtıcı hayvanların mülaki (karşılaştığı) vadide, onlar Hazret-i Danyal’ı yalamış ve Danyal’a tebessüs eylemişlerdir (sevgi gösterisinde bulunmuşlardır). Ve derlerdi: "Danyal’a bir melek gelip, 'Ya Danyal!' deyu nida eyledi. Danyal eyledi: 'Sen kimsin?' Melek eyledi: 'Beni iradeyle (istekle) Rabb'im, senin için taam (yiyecek) ile sana gönderdi.' Danyal dedi: 'Alhamdulillah o Hüda’ya ki, kendisini zikredeni unutmaz.'" dedi.
ابن ابی الدنيا (İbn Ebi'd-Dünya) rivayet etti ki: بخت نصر (Buhtunnasr), arslan zarar etmekle ikisini bir kuyuya bırakmıştı. Sonra Danyal Nebi hakkında emredip, iki arslan üzerine bırakıldılar. Bir müddet meks (ikamet) ettikten sonra, taama ve suya müştak (hasret) oldukta, Hak Teala şahid-i şahide enbiyadan ارميا (İremya / Yeremya)'ya ki, حضرت خضر (Hazret-i Hızır) aleyhisselam’dır, taam ve su ile Danyal’a git deyu vahiy eyledi. "Hal bu ki Danyal, Irak’ta dır. Arz-ı Babil’e gidip kuyunun başında durup, iki defa 'Danyal!' dedi. Danyal eyledi: 'Sen kimsin?' ارميا (İremya) eyledi: 'Ben İremya’yım. Danyal, sakin ol ki, şimdi senin Hak Teala sana irsal eyledi (gönderdi).' Danyal mesrur (sevinçli) olup, hamdüsenalar eyledi ki, kendisini zikredene... Ve 'O zat-ı kerime hamdolsun ki, kendisinden rica edeni haip (hüsrana uğramış) ve hüsran koymaz. Ve dahi evvel bari Teala’ya ki, kendisine itimat edeni ahire muhtaç etmez. Ve dahi hamd ol Mevla-yı müteale ki, ihsan ile ceza (karşılık) eyler, ihsanıyla dahi..."
Halık'a ki sabır sebebiyle ihlas ve mağfiret eyleye, ceza eyler dahi Hamd Rabb'ilalemin'e ki gam ve gussayı (kederi) kaldırıp ve ondan sonra hal beramizağını kaldırıp dahi اول واجب الوجود (Evvel-i Vacibü'l-Vücud) ki amellerimiz sebebiyle suizan vaktinde, itimat eden kendiyedir. Ve dahi حمد اول الله ذو الجلاله كه (Hamd o Allah-ı Zü'l-Celal'e ki) ümid-i ebedi bizden kat' (kesilmiş) olduğu vakit, o müstahfızınızdır deyip bu mazmunu şiirce hamd eyledi.
ابن ابی الدنيا (İbn Ebi'd-Dünya) vech-i ahir (başka bir yolla) ile rivayet ettikte: Danyal Nebi kendinin taht-ı hükümetinde olan mülkün zamanının müneccimleri ve kahinleri gelip, "Filan gece bir oğlan doğar, senin mülkünü fesada ve yere geçirir." deyip haber verdiklerinde, ol gece doğan veledlerin katline melik emir etmekle, Danyal tevellüd ettikte (doğduğunda) anası Danyal’ı bu sebep ile alıp, Danyal geceleyin bir arslan ve arslanın dişisi Danyal’ı biladı (şehirleri) Hak Teala Danyal’ı bu sebep ile halas eyledi (kurtardı) ve Danyal eriştikçe mertebelere erişti ve Danyal’ın hali aziz, ilim olan Hak Teala’nın takdiriyledir. Gör ki nice oldu!
Bundan yine ابن ابی الدنيا (İbn Ebi'd-Dünya) ravileriyle عبدالرحمن ابن ابی الزناد (Abdurrahman b. Ebi'z-Zinad)'dan, ol dahi babasından rivayet edip, "Ben ابوموسى الاشعرى (Ebu Musa el-Eş'ari)’nin oğlu Ebu Bürde’nin elinde bir hatem (yüzük) gördüm ki hatemin kaşının nakşında iki arslan ve mabeynlerinde (aralarında) bir adam var, arslanlar anı yalarlar, gibi nakış olunmuş." ابوبُرده (Ebu Bürde) radıyallahu teala anh buyurdu ki: "Ol hatem, Daniel (Danyal) hazretlerinindir, ابوموسى (Ebu Musa) hazretleri Danyal’ı bulup defnettikte, o yüzüğü aldı." ابوموسى (Ebu Musa) ol beldenin ulemasına, ol hatemden sual ettikte, Danyal Hak Teala’nın kendiyeye olan nimetini unutmamak için iki arslan kendiyi yalamak üzere kendinin ve arslanların suretlerini hateme nakşettirdi, deyu alimler haber verdiler.
İntehaü'l-kelam (Sözün sonu). Vakta ki Danyal aleyhisselam ölende ve ahirete intikal eyleyip mülki vadide yırtıcıların şerrinden men-i mualla (korunmuş) olmak için kulları kendiyeye sığınmasını Hak Teala hazretleri Danyal’ın isminde kıldı (yani ismine koydu). دَينو (Deyno) rengine ise adilliğindendir. معاذ بن رفاعه (Muaz b. Rifaa)’dan rivayet olundu ki: يحيى بن زكريا عليهما السلام (Yahya b. Zekeriyya aleyhime's-selam), Danyal aleyhisselam’ın mezarına yetişip, kabirden bir savt (ses) işitti ki:
"سبحان من تعزز بالقدرة و قهر العباد بالموت" (Kudretiyle yücelen ve kullarını ölümle kahreden Allah’ı tenzih ederim).
Yani, "O Zat zat-ı kerimimi taziz etmekle (yüceltmekle) böyle taziye edermiş ki, kudret ile azizlendi ve kullarını mevt (ölüm) ile kahreyleyendir." Hazret-i Yahya mürur edip (geçip) giderken, kezalik (bunun gibi) semadan şu savtı (sesi) işitti:
"يا لَيتَ الّذى تَعزّزَ بِالقُدرَةِ وَقَهَرَ العِبادَ بِالمَوت" (Keşke O kudretiyle yücelen ve kullarını ölümle kahredeni bilselerdi). Yani, "Ben şol Zat-ı Kerim'e ki kudret ile izzet ettim ve kulları mevt ile kahreyledim. (Arkamda bu kainatı su eyledi, yedi kat gök ve yedi kat yer ve içindekiler, ölüler ol kimse için mağfiret taleb ederler)."
Danyal aleyhisselam’a Hak Teala nübüvvet ve hikmet vermişti. بخت نصر (Buhtunnasr)'ın günlerinde vefat eyledi. (Ehl-i tarih derler ki: Hazret-i Danyal aleyhisselam Beni İsrail'den yanında olanlarla beraber بخت نصر (Buhtunnasr) esir edip cümlesini hapis etmişti. Ba'dehu (Ondan sonra) بخت نصر (Buhtunnasr) rüyada görüp, rüyasından feryat ve havf eyledi. Nas (insanlar) bu rüyanın tabirinden aciz olup, bilahare (en sonunda) Hazret-i Danyal tabir etti. بخت نصر (Buhtunnasr) taaccüb edip Danyal’a ikram eyledi. Ehl-i tarih, Danyal’ın kabri سوس (Sus) ırmağındadır, dediler. ابوموسى الاشعرى (Ebu Musa el-Eş'ari) radıyallahu teala anh Danyal’ın kabrini bulup ve Danyal’ı çıkarıp ve kefenleyip namaz kılıp, ba'dehu (sonra) سوس (Sus) ırmağının içinde kabir koyup, üzerine su koydu.) (Yine mecliste adilane rivayet olundu ki: Kelb (köpek) oğlu Abdülcebbar eyledi, "Biz İbrahim Ethem ile seferde idik, bize arslan zuhur eyledi (karşımıza çıktı). İbrahim Ethem bu duayı okudu:
"اللّهمّ احرُسنَا بِعَينِكَ الّتى لاتَنام وَاحفَظنَا بِرُكنِكَ الّذى لايُرام وَارحَمنَا بِقُدرَتِكَ عَلَينَا لاتُهلِك وَأنتَ رَجَاؤُنَا يا الله يا الله يا الله" (Allah'ım! Uyumayan gözünle bizi koru. Sarsılmayan rüknünle/kalenle bizi muhafaza et. Üzerimizdeki kudretinle bize merhamet et, bizi helak etme. Sen bizim ümidimizsin, ya Allah, ya Allah, ya Allah!)
Yani, "Yarabbi sen bizi ayn-ı inayetinle (inayet gözünle) eyle, bekle ki o uyumadan münezzehdir. Sen bizi kuvvet ve izzetin ile hıfzeyle ki ayrılıp ırağ (uzak) olmaz. Sen bizim üzerimize rahmetin ile kudret eyle ki bizler helak olmaktan halas olalım (kurtulalım). Sen bizim me'mulumuzsun (ümidimizsin) ya Allah, ya Rabb, ya Melik, ya Cebbar.")

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...

1. Bölüm: Şifalı Ayetler ve Duaların Faziletleri (Havas)
...Etti. Yine adet üzere ayrıldıktan sonra Arslan birden döndü ve yine itaat ederek her bir hatunu eşlik etti. Bu dua ile dua ederdim, cümlesinden haber gördüm.
(Fayda): Bazı koruyucu alimler buyurdu ki: Büyük korku, hüzün ve sıkıntıya düşen kimse şu iki ayet-i kerimeyi yazıp götürmek tecrübe edilmiştir. Hak Teala kulun tüm işlerini kendi mübarek lütfuyla düzeltip onarır.
Yine bu iki ayet her türlü dahili (içsel) hastalıklara, insanın bedeninde kalan her türlü müzmin (eski) hastalıklara fayda sağlar. Evvelki ayet her harfi huruf-ı mu'cem (noktalı harfler) ile bir cam kaseye (bardak) doldurulur. İlk iki ayet bir pazar gecesi yazılıp zeytinyağı yahut bademyağı ile ya da gül yağı ile yazılıp eritilir. Sonra eriyen yağla insanın felçli azaları, eklem ağrıları, vücudun diğer bölgelerindeki felç, uyuşukluk ve titreme gibi azalarında olan hastalıklara ve yel (romatizma) ağrılarına sürülür. Kulun bu gibi hastalıklardan kurtulması için bu çok yararlı ve faydalıdır. Felçli ve uyuşuk azaları olanlara bu şekilde sürülürse o azadaki hastalıklar Allah'ın izniyle tamamen zail olup (ortadan kalkıp) o kişi şifa bulur. Birkaç defa tecrübe olunmuştur.
Ekseriyetle bu iki ayet-i kerime hazinesinden sırları, şeyhim Yafii (Kuddise Sırruhu) bize vermiştir.
• İlk Ayet Sure-i Al-i İmran'daki Hak Teala'nın şu kavl-i şerifidir (sözüdür):
ثُمَّ اَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ اَمَنَةً نُعَاساً يَغْشٰى طَٓائِفَةً مِنْكُمْ وَطَٓائِفَةٌ قَدْ اَهَمَّتْهُمْ اَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللّٰهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِۜ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْاَمْرِ مِنْ شَيْءٍۜ قُلْ اِنَّ الْاَمْرَ كُلَّهُ لِلّٰهِۜ يُخْفُونَ فِي اَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَۜ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْاَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هٰهُنَاۜ قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذ۪ينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ اِلٰى مَضَاجِعِهِمْۚ وَلِيَبْتَلِيَ اللّٰهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْۜ وَاللّٰهُ عَل۪يمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
(Sure bitimine kadar ve ardınca gelir).
• İkinci Ayet Fetih Suresi'nde Hak Teala'nın (Muhammed Resulullah) kavl-i şerifidir, ahir sureye (surenin sonuna) kadar varınca dır:
مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِۜ وَالَّذ۪ينَ مَعَهُٓ اَشِدَّٓاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرٰيهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَرِضْوَاناً۪ س۪يمَاهُمْ ف۪ي وُجُوهِهِمْ مِنْ اَثَرِ السُّجُودِۜ ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرٰيةِۚ وَمَثَلُهُمْ فِي الْاِنْج۪يلِ can كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْاَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰى عَلٰى سُوقِه۪ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغ۪يظَ بِهِمُ الْكُفَّارَۜ وَعَدَ اللّٰهُ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَاَجْراً عَظ۪يماً
(İntehe'l-kelam / Söz burada bitti).
________________________________________
2. Bölüm: Padişah, Kadın ve Arslan Kıssası
Ehl-i tarih (tarihçiler) bazılarından şöyle hikaye ederler ki:
Meliklerden (hükümdarlardan) biri, memleketi döneminde bir gün ava çıkmıştı. Askerlerinden ve tebaasından ayrılıp tek başına "Karye-i Kebire" (Büyük Köy) denilen bir köye girdi. O sırada yolda rastladığı güzel bir kadını gördü, kadına hayran kalıp ondan su istedi. O sevgili ve güzel kadın da ona soğuk ve temiz su getirip verdi. Melik o kadına aşık olup kadının nefsini talep etti (onunla birlikte olmak istedi). Kadın ise iffetli ve namuslu olup melikin bu isteğinden kurtulmak için akıllıca bir hile ve mazeret bulup dedi ki:
— "Ey hükümdar, durumumuzun güzel ve hoş olması için evvela gidip kocamdan izin alayım, öyle gelelim." dedi.
Melik de bu sözü kabul edip bekledi. Kadın ise hemen kocasını çağırıp gizlice durumu anlattı. Kadının kocası durumu öğrenince büyük bir korkuya kapıldı ve melikin makamından endişe etti. Kadın ise kocasını teselli edip cesaretlendirerek şöyle dedi:
— "Biraz zaman geçince sen de melikin yanına gel, durumumuzu şu şekilde ifade et..." diyerek ona akıl verdi.
Sonra kocası da melikin yanına gelip divane (şaşkın) gibi davranarak feryat etti:
— "Ey padişahımız! Hak Teala seni aziz eylesin. Ben bu tarlada ziraat (tarım) etmek için bir süre önce kiralayıp tarımı bırakmıştım. Bir miktar zamandan sonra muattal (boş) kalıp ziraat etmeyi bıraktım ki başkası kiralayıp ziraat eylesin. Çünkü tarlaya zarar hasıl oldu, boş kaldı. Şimdi ise tarlaya ziraat olunması fesa da sebep oldu. Çünkü bir kimse benden habersiz o tarlaya ziraat etmek ister." dedi.
Melik, adamın bu mecazi şikayetini ve kadının iffetini anlayıp kocasına hitap etti ve dedi ki:
— "Tarlanı ziraat etmekten seni hiç kimse men edemez. Çünkü padişahım Hak Teala seni aziz eylesin, işitmişimdir ki o tarlaya bir Arslan dahil olmuş (girmiş), ben korkup yaklaşmaya güç yetiremedim. Zira ilk olarak Arslan'a takatim (gücüm) olmadığını anladım." dedi.
Melik bu sözüyle aslında kadının iffetine dokunmadığını kastetti ve bunu adama hissettirdi. Kadının kocasına dönüp dedi ki:
— "Ey adam! Senin tarlan ziraate salihtir (uygundur), pak (temiz) bir arsadır, var ziraat eyle. Allah Teala sana mübarek eylesin, Arslan o tarlaya bir daha varmaz."
Melik böyle deyip kadına ve kocasına güzel geçim (hüsn-i معاشره) ve ihsanlarda bulunarak ikram etti ve oradan ayrıldı.
(Tarih-i İbn Hallikan'da rivayet olunduğuna göre... Mazyan nam kimse... Mu'tasım Melik'in huzuruna...)
1. Bölüm: Arslanların Doğası ve Mecazi Anlamlar
...Arslanlar meğerse yine o arslanlardırlar ki onların hepsi “Yevme’l-keriheti fi’l-meslubi la fi’s-selbi” (Savaş gününde elinden malı alınan değil, malı alandır). Cenk gününde husumetçi ve avcıdır, yoksa erkeğin elbisesi değildir, der. Bilakis o, kendi benliğini ister, demiş. (Halid el-Katib güzel söyleyip işitmiştir): “Ame’l-gaysu en-neda hatta iza ma rea’ melabise’l-esedi” yani yağmur kendinden hasıl olan çimen ve yeşillik gibi görünür ve Arslan dahi kendi doğal olan şeklini bilir. “Faza el-gaysu makarra’l-beldeti” yani yağmur yağınca şehirlerin karargahı görünür. “Ve iza el-leyti makarra’l-beldeti” (Arslan celadet ve şecaatini ikrar eder). Her neresine kendi tabiatı olan nesneyle yönelirse o arslanlar şereflidirler.
“Zafera’r-rahbu bi-kalbi denfin” (Gönül daralması, hasta bir kalbe galip geldi). “Bile’l-carimu sukāmen ve mehabbeten” (Günahkar kimse hastalık ve sevgiyle yıprandı). Fırsat buldu. “Bike ve’s-sakami yuhsemü nahilün” yani zaaf ve hastalıkla zayıflamış olan kimseleri kesmek bendendir. “Ve bika el-adilü li-min rahmeti” (Feryat edenin ağlaması, adil olana ağlamadır). Yani aşk ve muhabbette bana levmedip (kınayıp) kime şikayet edeyim ki bana merhamet edip ahlakımı ve kötü huyumu düzeltsin? Ağladığıma bakıp bana levmedip dururken o vecihle ağladı ki hayretler içinde kaldı. Bir gün nehrin kenarında sakin bir köşede balıklar oynaşırken bir şahıs balık avlamak amacıyla oraya varmıştı. Me’mun ve Mu'tasım sarayının ardına varıp sular ardınca düşüp yatağında bayıldı ve "Beni çağırın!" der idi.
Bir gün Mu'tasım’ın sarayına erzak senedi götürüp sıpalar (genç binek hayvanları) dururken "Nice vardım, ben şu kimseye yemlik şu kadar veririm" dedim. “Bika adilün min rahmeti fercihtehü” (Merhametimden ötürü beni kınayan kimse geride kaldı). “Ve keme men mes’edin min mislihi ve damini” (Onun gibisinden ve kefilimden ne kadar mutluluk vardır). “Verafati dem’u’l-ayni hatta ke’enneha” (Gözyaşları öyle aktı ki sanki...). “Dümuu dümui la dümuu cefuni” yani bana levmeden (kınayan) rahm edip (acıyıp) ağladı, kendi gözü yaşardı. Ve bana levmederken dönüp bana merhamet, yardım ve inayet etti. Birçok kimse levreder ve "Benim gözlerimden aşk revan (akan) seylan etmektedir" der. Güya gözümün yaşı göz başı denilecek rütbeye yetişti, ulaştı.
________________________________________
2. Bölüm: Hz. Nuh ve Bağ Kıssası
(Ravzatü’l-Ulema’da rivayet olunduğu üzere):
Hz. Nuh (Aleyhisselam) bir bağ dikmişti. Şeytan (Aleyhi’l-La’ne) gelip o bağın asmalarını kökünden kesip kuruttu. Nuh (Aleyhisselam) bu duruma çok üzüldü ve gamlandı. Nuh (Aleyhisselam) bu şekilde hüzünlü ve düşünceli bir halde otururken Şeytan gelip dedi ki:
— "Ey Allah’ın Peygamberi, ne diye düşünürsün?"
Nuh (Aleyhisselam) durumu anlatıp haber verdi. Şeytan dedi ki:
— "Ya Nebiyallah! Eğer bana izin verirsen o bağın asmalarını yine dikeyim, canlandırayım. Ancak bana şartım şudur ki: Senden bu bağın ürününden bir pay isterim." dedi.
Hz. Nuh da ona izin verdi ve mezkur Şeytan (Aleyhi’l-La’ne) varıp Arslan, Ayı, Pars, Kurt, Çakal, Tilki ve Horoz getirip bağın dibinde kesti. Onların kanlarını o bağın köküne döktü. O saat bağ hemen yeşerip taze oldu ve ondan yedi türlü üzüm hasıl oldu. Halbu ki önceden tek bir tür üzüm olurdu.
[Bu kesilen hayvanların kanlarının şaraba ve içenlere olan mecazi etkisi]:
• İlk olarak Arslan kanı içildiğinden, şarap içen kimseye arslan gibi şecaat (cesaret), kuvvet ve kaplan gibi azamet, gazap ve celal gelir.
• İkinci olarak Ayı gibi kuvvetli ve kaba kuvvet sergiler.
• Üçüncü olarak Pars gibi uykucu ve uyuşuk olur.
• Dördüncü olarak Kurt gibi yırtıcı ve hırslı olur.
• Beşinci olarak Çakal gibi feryat edip bağırır.
• Altıncı olarak Tilki gibi hilekar ve kurnaz olur.
• Yedinci olarak Horoz gibi çağırıp bağırır ve öter.
(Nuh Aleyhisselam’ın kavminde şarap haram kılındı. Hazret-i Nuh Aleyhisselam’ın ismi Abdülgaffar’dır. Nuh tesmiye olunduğu [Nuh diye adlandırıldığı] ümmetinin günahlarına çokça nale ve figan [ağlayıp inlemek] ettiği içindir. Nuh’un babası Lamet’tir, ceddi İdris’tir, Nuh ona nispet olunur. Vallahu a’lem).

3. Bölüm: Tarihi Rivayetler ve Beyitler
(Teznib): Yani bu kelamın tamamı budur ki: Ebu Müslim-i Horasani ki ismi Abdurrahman b. Müslim’dir, Emevi saltanatını ortadan kaldırıp Abbasi halifeliğini kuran zattır. Bu işlerden uzaklaşıp feragat ettikten sonra, her vakit şu şiiri okurdu:
“Edrektü bi’l-hazmi ve’l-kitmani ma acizet... Anhu mülukü beni mervane iz hadu”
(Yani Mervanoğulları hükümdarlarının [Emevilerin] aciz kaldıkları, koruyamadıkları işleri, ben basiret, azim ve sır saklamak ile elde ettim, muradıma ulaştım).
“Ma zalet es’i bi-cihdi fi dimarihimü... Ve’l-kavmü fi gafletin bi’ş-şami kad rakadu”
(Yani düşmanlarımın helakinde her daim gayret ve çaba içinde oldum. O sırada Şam’daki kavm ise tam bir gaflet içinde uykudaydılar).
“Hatta darabtühümü bi’s-seyfi fentebehu... Min nevmetin lem yenemha kablehüm ehadün”
(Yani ben onlara kılıçla öyle darbe indirdim ki, onlar uykularından uyandılar. Ancak öyle bir uyanış oldu ki onlardan önce hiç kimse öyle derin bir uykuya [ölüm uykusuna] yatmamıştı).
(Ve men raa gnemafi ardı mseb’atin... Yani bir kimse ki koyunu yırtıcı hayvanlar olan yerde gütmek isterse...)

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...

1. Bölüm: Halife Mansur ve Ebu Müslim-i Horasani Arasındaki Çekişme
“...Ve name anha tevella ra’beha el-esed” yani ne vakit o arslan hücum eder, arslanlardan murat kendidir (İbn Hallikan tercümesinde böyledir).
Şimdi Abbasi halifelerinin ilki Ebu'l-Abbas es-Saffah olup, adı geçen adı malum olan melik, Ebu Müslim’in gayret ve çabalarından, gösterdiği sadakat ve hizmetten ötürü ona çok fazla tazim ve hürmet ederdi. Ne vakit ki Saffah vefat edip yerine kardeşi Ebu Cafer el-Mansur halife oldu, Ebu Müslim-i Horasani’den bazı işler sadık oldu (meydana geldi). Mansur ise halife olduğunu, Ebu Müslim’e ait memleketlerin eline geçtiğini görünce, Ebu Müslim’in kudretinden endişe etti. Tedbir ve istişare ile gizlice tedbirler almaya başladılar ve onu ortadan kaldırmak için planlar kurdular.
Bir gün Ebu Müslim, Halife Mansur’un huzurunda iken kendi hakkında "Ey Müminlerin Emiri, eğer (Lev kane fihima alihetün illallahu lefesedeta) yani 'Eğer yerde ve gökte Allah’tan başka ilahlar olsaydı, ikisinin de düzeni kesinlikle bozulurdu' [Enbiya Suresi, 22. Ayet] ayeti mucibince, yeryüzünde bir yerine iki padişah/halife bulunursa ülkede düzen kalmaz, fitne ve fesat uyanır. Bu sebeple o halifeye ne söyleyeyim efendim?" dedi.
Halife Mansur ise bu sözleri işitince içten içe onun niyetini anladı. Ebu Müslim’in işini bitirmek için her türlü tedbiri almanın artık şart olduğuna kanaat getirdi. Ona zahiren eman verip emniyet hissettirerek hileyle onu kandırdı. Medayin isimli şehirde huzuruna getirtmek üzere adamlar gönderdi. Mansur, daha önceden Ebu Müslim’i katletmek için kılıç kuşanmış birkaç kişiyi hazırlayıp meclisinde perdelerin arkasına gizlemişti.
________________________________________
2. Bölüm: Ebu Müslim'in Tuzağa Düşürülmesi ve Katledilmesi
Ebu Müslim meclise girip Mansur ile oturduğunda, Mansur daha önceden Ebu Müslim’den sadık olan (meydana gelen) bazı hataları, itaatsizlikleri ve kusurları birer birer sayıp onu azarlamaya başladı. Kendini savunmak isteyince Mansur:
— "Beni dinle ey Ebu Müslim!" diyerek ellerini birbirine vurdu.
Bu, gizlenen adamlara verilmiş bir işaretti. İşareti alan katiller hemen perdelerin arkasından hücum ettiler ve Ebu Müslim’i kılıç darbeleriyle orada katlettiler. Ebu Müslim katledilince, Abbasi akrabaları ve devlet erkanı arasında büyük bir اضطراب (huzursuzluk) ve hareketlilik meydana geldi. Ebu Mansur’un adamları ise durumu yatıştırmak için dışarı çıkıp:
— "Halife, Ebu Müslim’in başını kesti, işini bitirdi!" diyerek halka duyurdular.
Ebu Müslim'in cansız bedeni bir hasıra sarılıp Dicle Nehri'ne atıldı. Ebu Cafer el-Mansur’un veziri Hanzala, meclise gelip Ebu Müslim’in nehre atıldığını görünce Halife Mansur’a dönüp:
— "Ey Müminlerin Emiri, işte bu gün senin hilafetinin ilk günüdür, artık saltanatın kesinleşti." dedi.
Halife Mansur da bu durum üzerine şu meşhur temsili beyti okudu:
فَأَلْقَتْ عَصَاهَا وَاسْتَقَرَّ بِهَا النَّوَى * كَمَا قَرَّ عَيْنًا بِالْإِيَابِ الْمُسَافِرُ
(Feligat asaha vestekarra biha en-neva * Kema karra aynen bi’l-iyabi el-musafir)
Anlamı: Yolculuk bitince yolcu asasını bir kenara atıp karar kıldığı ve rahata erdiği gibi, uzak yoldan dönen misafirin gözünün aydın olup sevinç ve huzur bulması gibi... Bizim de gönlümüz nihayet huzura erdi, tehlike ortadan kalktı, demektir.
________________________________________
3. Bölüm: Ebu Müslim Hakkındaki Hicivler ve Şiirler
Ebu Müslim katledilip hasıra sarılı bir halde yerde yatarken, Mansur onun başucunda durup şu şiiri söyledi:
• “Zeamte enne ed-dine la yakdi eya Eba Müslim” (Ey Ebu Müslim! Sen dinin intikam almayacağını, borcunu ödemeyeceğini mi sandın?)
• “Festevefi bi’l-keyli eya Eba Mücrim” (Ey mücrim/suçlu adam! Şimdi cezanı ölçek ölçek tam olarak öde!)
• “Eşrabü bikasin künte tuski biha” (Zamanında başkalarına içirdiğin o ölüm kadehini şimdi sen kendin iç!)
• “Eya Eba Müslim uhran sadireke bi’ş-şerabi ebyake” (Ey Ebu Müslim! İşlediğin şerlerin ve döktüğün kanların karşılığını şimdi gör!)
• “Emre fi el-halkı min el-alkami” (Senin halka tattırdığın o acılık, şimdi senin boğazına saplandı).
Vezir Hanzala ise içinden Ebu Müslim’e acıyarak şöyle dedi:
• “Eya Mücrim ma gayyera Allahu nimete ala abdihi hatta yugayyiru el-abd” yani "Ey Ebu Müslim! Hak Teala kulları üzerindeki nimetini, kullar kendi ahlak ve niyetlerini değiştirmedikçe değiştirmez." [Enfal Suresi, 53. Ayet'e atıf].
Yine Ebu Müslim hakkında Ebu Dulame isimli şair şu beyti söylemiştir:
• “Eni devleti el-Mansuri havelet gadrühü” (Ey Mansur’un devletine hile ve hainlik etmeye kalkışan kişi!)
• “Eya Eba Müslim mensurun fi devletihi mi gadrühü bi-eşeddike” (Ey Ebu Müslim! Mansur kendi devletinde sapasağlamdır, senin hilen ise kendi başını yedi).
• “El-an ehle el-gaderi ebavüke el-kürdü” (Şimdi hile ehli olan senin o Kürt asıllı ataların...)
• “Gāfilün olgıl ehle el-gaderi kürd taifesi senden olan senin payidarlığın...”
• “Eya mücrim havfeni el-katli fentehi” (Ey suçlu! Ölüm korkusuyla artık son buldun).
• “Aleyke bi-ma havfeni el-esed el-verdi” (Sanki kırmızı bir arslanın pençesine düşmüş gibi korkup titredin).
Yani "Ey Ebu Müslim, sen beni katil ile korkuturdun, o korkuttuğun katil şimdi senin başına geldi" demektir. Ne vakit ki Ebu Mansur, Ebu Müslim’i katletti ve ardından hutbe okuttu; o zaman bu durum halk arasında büyük bir yankı uyandırdı. Bu hadiseden sonra Numan b. el-Münzir isimli padişah hakkında da Tabiatü’z-Zibyani isimli şair şu güzel şiiri okumuştur:
فَإِنَّ طَاعَتَكَ نَافِعَةٌ إِطَاعَتُهُ كَمَا إِطَاعَتِكَ وَإِذْ لِلَّهِ عَلَى الرَّشَدِ
(Fe-inne taateke nafiatün itaatühü kema itaatike ve iz lillahi ala er-raşed)
Anlamı: Şüphesiz ki senin gösterdiğin itaat, tıpkı Allah rızası için doğru yolda (rüşd ve sedad üzere) olan bir kimsenin samimi itaati gibi faydalı ve değerlidir.
________________________________________
1. Bölüm: Ebu Müslim'in Ölüm Tarihi ve Kökeni Tartışmaları
...Sana boyun eğip itaat ettiği için sen ona fayda ve ihsan eyle. (Ve men asake fe-akıbhu muakabeten) yani "Her kim ki sana isyan ederse, onu azapla cezalandır" demektir. Zalimleri nehyeyle (engelle), haset dileyen kimseyi tutup sustur. (Hammednake ve meyna’ fesa de-hu) yani "Sana hamdederiz ve onun fesadını engelleriz" kıssasıyla akıllara kazınmıştır.
Ebu Müslim'in katli vakası, yüz otuz altı (136) ya da yüz otuz yedi (137) senesi Şaban ayında vuku bulmuştur. (İbn Hallikan ve diğer tarihçiler der ki: Ebu Müslim zeki ve heybetli bir adamdı). Ebu Müslim’in rivayet edildiğine göre, kendisi halka hutbe okuduğu bir gün ayağa kalkıp:
— "Ey Ebu Müslim! Üzerindeki giysiyi gördüm, siyahtır. Ebu Müslim dahi ravinin (rivayet edenin) yüzüne bakıp buyurdu ki..."
Cabir b. Abdullah (Radiyallahu Anhüma) rivayet eder ki: Mekke’nin fethi gününde Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Mekke’ye dahil olduğunda başında siyah sarık var idi. Siyah giysi, heybetli bir elbisedir, bunu giymekle düşmana korku salınır. (Müellif der ki: Cabir’in bu rivayeti Sahih-i Müslim’de yer alır). Bu rivayete göre, Resulullah Efendimiz minbere çıktığında başında siyah sarık var idi. Siyah sarık sarınmak, onun arkasından gitmek sünnettir. Bu hadis dahi Sahih-i Müslim’de mevcuttur. Abbasiler dahi hutbe ve alametlerinde siyah rengi seçmişler ve siyah destar (sarık) kullanmışlardır. (İntehe'l-kelam / Söz burada bitti).
Bazıları derler ki: Ebu Müslim cenklerde ve savaşlarda katlettikleri kişilerin sayısının yüz bin (100.000) ya da yüz yirmi bin (120.000) kişiye ulaştığını söylerler. Ebu Müslim’in nesebi (soyu) hakkında ihtilaf olunmuştur. Bazıları Arap asıllı, bazıları ise Acem (Arap olmayan/Fars) asıllı olduğunu ve bazıları da köle asıllı olduğunu söylerler. Rivayet olunduğuna göre, Abdullah b. Mübarek (Rahmetullahi Aleyh) hazretlerine:
— "Ebu Müslim mi daha hayırlıdır yoksa Haccac-ı Zalim mi?" diye sorduklarında, o büyük alim cevap verip:
— "Ebu Müslim gibi dünyayı sarsan bir kimse hakkında, 'O mu hayırlıdır, bu mu?' diye sormam. Ancak Ebu Müslim’den şerefli bir iş meydana gelmiştir." demiştir.
Ebu Müslim, oldukça latifeci ve esprili bir kimseydi. Asla yüzünde kibir, gurur ve gazap eseri göstermezdi. Senede bir kere hatununun yanına gelirdi. Hatunu dahi:
— "Böyle yapmak deliliktir, insana yakışmaz, senede bir kere kadın görme ile yetinilir mi?" dedikte, Ebu Müslim:
— "Emevi devletinin zeval bulup (yıkılıp) gitmesi ve bizim devletimizin kaim olması beni o derece meşgul etmiştir ki bu kadarı kafi gelir." demiştir.
Rivayet olunduğuna göre, Emevi devletinin neden zail olduğu (yıkıldığı) hususu Ebu Müslim-i Horasani’ye sorulduğunda şöyle cevap vermiştir:
— "Onlar kendi dostlarına güvenip onlardan emin oldukları için dostlarını kendilerinden uzak tuttular. Düşmanlarının ise şerrinden korktukları için düşmanlarını kendilerine yaklaştırdılar. Sonunda uzak tutulan dostlar düşman safına geçti, yaklaştırılan düşmanlar ise dost olmadı. Böylece iki taraf da düşman kesildi ve Emevi saltanatı kendi ellerinden çıkıp zail oldu."
Ebu Müslim-i Horasani, Emevi devletini ortadan kaldırıp Abbasi devletini ihya etti (kurdu) ve hilafetin Al-i Abbas’a (Abbasoğullarına) intikal etmesine sebep oldu. Bu durum tarihte zahir (açık) ve sabittir.
________________________________________
2. Bölüm: İbn Hübeyre’nin Kuşatılması ve Arslan ile Yaban Domuzu Hikayesi
İbnü’l-Esir (tarihçi) ve diğerleri şöyle hikaye ederler ki: Abbasi halifelerinden Ebu Cafer el-Mansur, İbn Hübeyre’yi kuşattığı zaman İbn Hübeyre, kendi nefsini korumak için kalenin etrafına büyük bir hendek kazmıştı. İbn Hübeyre dahi bir gün kaleden bakıp Ebu Cafer el-Mansur’a bir elçi gönderdi ve ona hitaben mektubunda şöyle dedi:
— "Seninle benim durumum, bir yaban domuzu ile arslanın karşılaşmasına benzer. Bir gün yaban domuzu arslanın karşısına çıkıp meydan okumuş. Arslan ise domuzun bu meydan okumasını kendine ar kabul ederek demiş ki:
— 'Benim şanım koca bir arslan iken, senin gibi pis bir yaban domuzuyla dövüşmek bana yakışmaz. Eğer ben seni katledersem, bir yaban domuzunu öldürdüm diye bana bir iftihar ve şeref gelmez. Eğer sen beni katledersen, koca arslanı bir domuz öldürdü diye bana büyük bir utanç ve rezillik olur. Seni öldürmekle pençemi kirletmek istemem, ancak sen benim yolumdan çekilmezsen bütün zincirleri kırıp seni parça parça ederim!' demiştir."
İbn Hübeyre bu mecazi hikayeyle Mansur’a:
— "Seninle savaşmak benim şanımı düşürür, pençemi seninle kirletmek istemem, ancak üzerime gelirsen seni helak ederim." demek istemiştir.
________________________________________
3. Bölüm: Arslan ve Yırtıcı Hayvanların Dini (Fıkhi) Hükmü
(El-Hükmü): Arslan ile ilgili fıkhi hükümlere gelince; alimlerden İmam Şafii, İmam Ebu Hanife, İmam Ahmed b. Hanbel ve cumhur-ı ulemaya (alimlerin çoğunluğuna) göre arslan eti yemek haramdır. Zira Sahih-i Müslim’de rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
كُلُّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ فَأَكْلُهُ حَرَامٌ
(Küllü zi nabin mine’s-sibai fe-eklühu haramün)
Anlamı: "Yırtıcı hayvanlardan her parçalayıcı dişi (köpek dişi) olan hayvanın etini yemek haramdır."
Buradaki nehiy (yasak), her bir arzu sahibinin arzuladığı eti yemesini haram kılmak içindir. Şafiiler derler ki: "Arzu sahibinden murat, avını kendi gücü, kuvveti ve pençesiyle yakalayıp parçalayan hayvandır." demektir.
________________________________________

__________________
Yunusça sevgimizden anlamayana cevabımız Yavuzca olacaktır...