Bir Kelimenin Yolculuğu...

Bir Kelimenin Yolculuğu — 9: Teveccüh

Teveccüh, yalnız bakmak değil; kalbin bir yöne toplanmasıdır. İnsan gözüyle birçok şeye yönelir, zihniyle birçok şeyi düşünür; fakat kalbin yönelişi bunlardan ayrıdır. Çünkü teveccühte sırf dikkat değil, içten gelen bir toplanma ve dönme vardır. Bu sebeple teveccüh, yüzün değil; daha çok özün bir tarafa çevrilmesidir.

İnsan bazen bir şeye bakar ama onda değildir; bazen de dışarıdan sessiz durur fakat içi tamamen bir yöne dönmüştür. İşte teveccüh ile sıradan ilgi arasındaki fark burada belirir. İlgi dağılabilir, başka bir şeye kayabilir, vakte göre zayıflayabilir. Teveccüh ise kalbin kendi dağınıklığını bırakıp bir merkez etrafında toplanmasıdır. Bu yüzden onda yalnız dikkat değil, bir tür iç ciddiyet de vardır.

Teveccühün kıymeti, insanı toplamasındadır. Dağınık kalp çok şey görür ama az şey anlar. Bir yöne ciddi biçimde yönelen kalp ise bakışını da, niyetini de, hâlini de o yöne göre tertip etmeye başlar. Bunun için teveccüh, sadece dıştan görülen bir alâka değildir; insanın iç âleminde kurulan bir nizamdır. Kalp nereye teveccüh ederse, insanın vakti, sözü ve meyli de zamanla oraya akmaya başlar.

Lakin teveccüh ile bağlanmayı da karıştırmamak gerekir. Her yoğun yöneliş hayırlı değildir. İnsan bazen nefsine, bazen hevâsına, bazen de geçici şeylere kuvvetli bir teveccüh gösterebilir. O vakit bu yöneliş, toplamak yerine kişiyi daraltır. Demek ki asıl mesele yalnız yönelmek değil; nereye ve hangi niyetle yönelindiğidir. Teveccüh sahih olursa insanı terbiye eder; yanlış yere düşerse onu içten içe esir alabilir.

Velhasıl teveccüh, bakıştan daha derin, arzudan daha toplu bir yöneliştir. Kalbin dağınıklığını bırakıp bir hakikate, bir gayeye, bir mânâya dönmesidir. İnsan çoğu zaman neyi sevdiğini sözle anlatır; fakat hakikatte nereye teveccüh ettiği, onun asıl yönünü belli eder. Çünkü kalp nereye toplanıyorsa, insan da yavaş yavaş oraya benzemeye başlar.

Teveccüh, sırf bakış değil; kalbin yönelişidir; tasavvuf ıstılahında ise bu yöneliş, mürşid ile mürid arasında mânevî bir irtibat hâli olarak belirginleşir.